चांदणभूल. . .

मन मन मनांत बोलते......

2011-03-27T23:44:00.001-07:00

माझी अत्यंत आवडती कविता मन मनास उमगत नाही... सहजच गुणगुणत होते आणि नकळतच पिल्लुने विचारलं... ए आई मन मिन्स ? सांग ना? ब्रेन का ?

मी हरवलेच होते.. कवितेत....सुधीर मोघेंची कविता आणि श्रीधर फडकेंचा आवाज्... कानात ऐकू यायला लागला...

मन मनास उमगत नाही
आधार कसा शोधावा !
स्वप्नातिल पदर धुक्याचा
हातास कसा लागावा?

मन थेंबांचे आकाश
लाटांनी सावरलेले
मन नक्षत्रांचे रान
अवकाशी अवघडलेले
मन गरगरते आवर्त
मन रानभूल, मन चकवा

मन काळोखाची गुंफा
मन तेजाचे राऊळ
मन सैतानाचा हात
मन देवाचे पाऊल
दुबळ्या गळक्या झोळीत
हा सूर्य कसा झेलावा ?

चेहरा-मोहरा ह्याचा
कुणि कधी पाहिला नाही
धनि अस्तित्वाचा तरिही
ह्याच्याविण दुसरा नाही
ह्या अनोळखी नात्याचा
कुणि कसा भरवसा द्यावा ?

कुठेतरी काहितरी चकवा लागला होता हेच खरं...काय बरं सांगू मन म्हणजे???

मन कशात लागत नाही आधार कशाच्या घ्यावा ?

मन मनास उमगत नाही

माझीया मना जरा थांबना

मन माझे मोरपिशी स्वप्न जणू

माझिया मना जरा थांब ना.....

मन...
काय अन किती.. कुणी कुणी.. आणी कुठे कुठे आणी कित्तीतरी अफाट...लिहीलं आहे मनावर..

मनाचीये गुंती...मनाच्या गाभार्‍यात...मनाच्या अंतरंगात...माझिया मना...तुझे मन माझे मन...मनी मानसी...मनातल्या मनात...मनातल्या उन्हात..

ह्या मनाच्या निरनिराळ्या तर्‍हा....किती आणि काय सांगू बाळा ?

व्याकूळ मन...
बावरं मन...
वेडं मन...
चंचल मन...
विषण्ण मन...
सुन्न मन...
अस्थिर मन...
उदास मन...

सगळी मनं वेगळी.. सगळे शब्द वेगळे, विषय वेगळे.. कुणाची सुखं..कुणाची दु:ख.. कुणाचं कारुण्य.. आशा-निराशा, आकांक्षा-अपेक्षा, हेवे-दावे काही कथा तर बर्‍याच व्यथा.. सारंच वेगळं.. मन मात्र खरं ... सगळं सामावून घेणारं.. मन हेच खरं...मनाच्याही मनात ठेवणारं.. माझं मन.

भारावलेल्या अवस्थेत मी पिल्लाला काय सांगितलं... समजावलं काहीच आठ्वत नाहिये आता.. पण त्याला विचाराल तर तो आता छातीवर मानेजवळ हात ठेउन सांगतो.. माझ्या इथे आहे मन. :)

पिरॅमिड व्हॅली - वन ऑफ दी सेव्हन वंडर्स ऑफ बेंगालूरू

2011-02-09T04:59:00.000-08:00

सध्या रोज बँगलोर मिरर मध्ये ह्या पिरॅमिड्चे फोटो येत आहेत. त्यावरुन मला हे इथे लिहावंसं वाटलं. काही महिन्यांपूर्वी एका मैत्रिणीकडून पिरॅमिड व्हॅली विषयी ऐकले आणि लगेचच्या विकेंड्ला तिथे जाउन आले. कनकपुरा रोडवरून साधारण ३५ किमी अंतरावर आहे ही पिरॅमिड व्हॅली. रविशंकर आश्रम सोडल्यावर अजून १५ किमी पुढे जावे लागते. ठिकठिकाणी साईन बोर्ड्स लावलेले आहेत. शेवटी डाविकडे वळावे लागते. तिथुन एक किलोमिटरचा जो प्रवास आहे तो एका छोट्याश्या खेड्यातून :) रस्ता थोडा छोटा, वळणावळणाचा, दोन्ही बाजूंनी एकतर शेतं आहेत किंवा गावातली झोपडी वजा बैठी कौलारु घरं. इथे आल्यावर वाटलं की नक्की आपण बरोबर जातोय ना ? पण मग तिथे पोहोचल्यावर खूप छान वाटलं. सगळीकडे आजूबाजूला हिरव्यागार टेकड्या आणि मध्ये हा १०४ फूट उंच पिरॅमिड बांधला आहे.

दूरून बघतानाही खूप छान वाटत होतं.

तळ्याजवळून

पिरॅमिडकडे जाणार्‍या मुख्य वाटेवर असलेला हा ध्यानस्थ बुद्ध

हिरव्या वनराईच्या मध्ये असलेला पिरॅमिड

हा पिरॅमिड म्हणजे जगातील सर्वात मोठ्ठं मेडीटेशन सेंटर आहे. १६० फुट बाय १६० फुट एवढा बेस एरिया असून ह्याची उंची साधारण दहा मजली इमारती एवढी आहे. ह्या मैत्रेय-बुद्धा पिरॅमिड मेडीटेशन सेंटर मध्ये साधारण ५००० लोक सहज मावतिल एवढी जागा आहे. पिरॅमिडच्या बाहेरच्या बाजूला सुंदर म्युरल्स आहेत.
ह्याचे ओरीएन्टेशन दक्षिणोत्तर असून Giza Pyramid च्या प्रिन्सिपल्स प्रमाणे ह्याचे बांधकाम केले आहे. ह्या पिरॅमिड्च्या कामामध्ये हिमालयामधले ६५० क्रिस्टल्स वापरले आहेत असे तिथे माहिती सांगणार्‍या एका काकांनी सांगितले.

पिरॅमिड म्हणजे ऊर्जेचं घर. पिरॅमीड मध्ये त्याच्या भौमितिक रचनेमुळे उर्जा एकत्रित करून साठवली जाते. पण असंही म्हणतात की पिरॅमिड मनावरचा ताण तणाव आणि थकवा घालवू शकतात. ह्या पिरॅमिड मध्ये जर ध्यानधारणा - मेडीटेशन केलं तर ते नेहमीच्या मेडीटेशन पेक्षा तिप्पट प्रभावी ठरतं. तसाच हा मेडीटेशन पिरॅमिड. ह्या ठिकाणी गेल्यावर तिथे असलेल्या लोकांचे अनुभव ऐकून असे समजले कि इथे आत वर किंग्ज्स चेंबर्स ला जाउन ध्यानधारणा केली तर संपूर्ण शरीराचा थकवा निघून जाउन, शरिराचे शिथीलीकरण होउन मनात कसलेही विचार येत नाही. खुप प्रसन्न शांत वाटतं. तर कुणी संगितलं की समाधी अवस्थेत थोड्या वेळाने एका साधकाला स्वतःला हातच नाहियेत असाही भास झाला होता.

आत जाण्यासाठी अतिव उत्सुकता होती. इजिप्तचे पिरॅमिड बघायचा योग कधी येतो ते माहीत नाही. मग इथे काय आहे ते जाणून घ्यायचे होते. आत प्रवेश करण्यापूर्वी अनेक सुचना लिहिलेला कागद आमच्या हाती दिला गेला. आणि सांगितले. की आत आवाज करायचा नाही अगदी पाउलंही वाजवायची नाहीत. तुम्ही मेडीटेशन करणार असाल तरच आणि अर्ध्या तासाहून अधीक काळ करणार असाल तरच तुम्हाला वर किंग्ज्स चेंबर्स वर जायला मिळेल. मी हो म्हण्टलं. मग त्यांनी मेडीटेशन साठी कश्या पोज मध्ये बसायला पाहिजे ते सांगितले. सर्व सुचना समजल्या वर मी आत गेले.

आत प्रवेश केल्यावर उजवीकडे आणि डावीकडे अशी दोन दालने दिसली. एकेक करून दोन्ही बघुन घेतली. दोन्ही दालनांमध्ये ध्यानधारणेच्या वेगवेगळ्या अवस्था दर्शवणार्‍या झोपलेल्या बुद्धाची, समाधीस्थ, ध्यानस्थ बुद्धाची अतिशय सुंदर मोठ्ठी वॉल म्युरल्स आहेत. :)

इथे आत फोटूगिरीला मनाई होती. मग थोड्या पाहिर्‍या चढून गेल्यावर वर भरपूर मोकळी जागा होती. तुरळक ठिकठिकाणी काही लोक समाधी लाउन बसले होते. काही ठिकाणी खुर्च्याही दिसल्या. पण खरा लक्षवेधी होता तो मध्यभागी असलेला गोलाकार (स्पायरल )वर जाणारा जिना. हाच तो किंग्ज चेंबरचा भाग. पिरॅमिडच्या मध्यभागी साधारण १/३ पट उंचीच्या ह्या भागाला किंग्ज चेंबर म्हणतात. ३४ फुटांवर असलेल्या हा भाग पिरॅमिडमधील सर्वात जास्त उर्जा असणारा (मोस्ट एनर्जीटीक) भाग आहे. तिस चाळिस लोक एका वेळी बसू शकतिल इथे.

मी वर गेले तेव्हा आधीच १०-१२ जण ध्यान लाउन बसले होते. मग मीही आधी सुचना दिल्या प्रमाणे (डोळे मिटून पाय पसरून एका पायवर दुसरा पाय चढवून म्हणजे आपण ज्याला अढी घालणे म्हणतो तसे) थोडा वेळ बसले. खूप प्रसन्न ... रिलॅक्स.. शांत वगैरे वगैरे खरंच वाटत होतं !मग कदाचित विस एक मिनिटे झाली असतिल.. काय झाले माहीत नाही...नंतत मला बसणे अशक्य झाले.. नक्की काय होत होते माहित नाही.. मला दरदरून घाम फुटला होता... म्हणून मी उठून खाली आले आणि आश्चर्य म्हणजे खाली पिरॅमिड बाहेर तर मस्त गारवा होता आभाळ भरून आलं होतं.

इथे सनसेट नाही अनुभवता आला :( नेक्स्ट टाईम !!!

इथे अधिक माहिती आहे आणि सुंदर फोटोज सुद्धा

कोस्टल कर्नाटका - मुरुडेश्वर

2011-02-04T03:03:00.000-08:00

मुरुडेश्वराचे हे मंदीर कंडुकागिरी नावाच्या टेकडीवर आहे. ह्या टेकडीच्या तिन्ही बाजूंना अरबीसमुद्र आहे. ह्या मंदिराच्या प्रवेशद्वाराची ही २० मजली गोपुरं अडिचशे फुट उंच असून त्याला राज गोपुरा असे म्हणतात. जगातल्या सर्वात उंच अश्या ह्या गोपुरात वर जाण्यासाठी लिफ्ट आहे. श्री. आर. एन. शेट्टी नामक उद्यजकांनी हे बांधकाम करवून घेतले आहे. तसेच ह्या मुरुडेश्वर मंदिराचा विकास आणि कंडुका हिल वरील मोठ्ठ्या शंकराचेही काम करवून घेतले आहे.

गोपुराच्या प्रमुख द्वाराजवळ खर्‍या हत्तींच्या उंचीचे खरे वाटतील असे दोन मोठ्ठे हत्ती आहेत.

राज गोपुराचा फोटो

अजून एक

मुरुडेश्वराच्या मंदिरात गणपती, कार्तिकेय यांची छोटी मंदिरे आहेत आणि मुख्य म्रिदेश लिंग (मुरुडेश्वर) आहे.

मुरुडेश्वर मंदीर सुर्योदयाच्या वेळी

मंदिराच्या मागिल बाजुस टेकडीवर जगातील सर्वात उंच (१२३ फुट/ ३७ मिटर्स) अशी शिवशंकराची मूर्ती आहे. ही अतिशय देखणी सुबक, प्रमाणबद्ध मूर्ती बनवण्याचे काम दोन वर्षे सुरु होते.

अतीभव्य शिवशंकर

शंकरा समोर उभा असलेला रावण आणि गुराख्याचा मुलगा

टेकडी वरून

अजुन एक

टेकडीवर इतर ठिकाणीही अश्या मूर्ती आहेत.

अर्जूनाचा रथ

नुकतिच मासेमारी करून आलेली छोटी होडी

फ्रेश कॅच चमचमणारे बांगडे :)

खेकड्याचे घर

खूप जवळून

खेकड्याचा फोटो काढायला त्याच्या मागे धावत होते. तर त्या बोटवाल्या काकांच्या मुलाने पटकन खेकडा पकडला.. नको नको म्हणत असताना त्याच्या नांग्याही तोडून टाकल्या. :( म्हणे हा आता काढा फोटो.

आर एन एस रोसॉर्ट जवळ सनसेट

संपूर्ण बिच, मुरुडेश्वर मंदीर, दोड्डा इश्वरा आणि आर एन एस.

ह्या मोठ्ठ्या ईश्वराला बघून मी वाळूत काढलेले शिवशंकराचे चित्र.
दोन्हीचा एकत्र फोटो घेण्याचा प्रयन्त केला पण अतिशय उन असल्याने काय होतंय ते समजतच नव्हतं

गोकर्ण महाबळेश्वर-मुरूडेश्वर

2011-02-02T03:05:00.000-08:00

मुरुडेश्वरची भव्य दिव्य शंकराची मूर्ती

प्रत्येक ऐतिहासिक प्राचीन मंदिराला काहिनाकाही इतीहास असतो त्या मागे काहीतरी कथा दंतकथा असते. मुरूडेश्वरच्या मोठ्या शंकराच्या पुढे रावण एका गुराख्याच्या छोट्या पोराला शंकराची पिंड धरायला सांगताना बघुनच ह्या मुरुडेश्वर विषयी, गोकर्ण विषयी कुतुहल होते. ही मोठ्ठ्या शंकराची मूर्ती कंडुकागिरी नावाच्या डोंगरावर आहे तिथेच त्या मूर्तीखाली जिथे पिवळे खांब दिसत आहेत तिथे असलेल्या कृत्रीम मानवनिर्मीत गुहेत ही कथा चित्ररुपात साकारलीये.

अमरत्व मिळवण्यासाठी अनेक देवांनी आत्मलिंगाची पूजा केली होती. ते आत्मलिंग शंकरांकडे होते. लंकाधीश रावण हा निस्सिम शिवभक्त होता. नेहमी तो कैलासावर जाउन तप:श्चर्या करीत असे. आपल्याला हवे ते मिळावण्यासाठी त्याने कित्येकदा घनघोर तपस्या करुन शिवशंभूंना प्रसन्न करुन घेतले होते. एकदा रावणाने अमरत्व मिळविण्याकरीता शंकरांचे आत्मलिंग मिळाअवे म्हणून खूप खूप कठोर तपःश्चर्या केली. "ओम नमः शिवाय !" चा अहोरात्र जप केला. एका पायावर उभे राहून त्याची तपःश्चर्या सुरु होती.

रावण एका पायावर तपःश्चर्या करताना

लंकाधिश रावण हा महाबली होता. त्याने कैलासालाच उचलून धरले. शिवशंभूंच्या नावाचा जप चालूच होता.

रावण कैलास उचलताना

वर्षोनुवर्षे लोटली. शिवशंभू काही प्रसन्न झाले नाहीत. मग त्या दशाननाने आपले एकेक मस्तक शिवचरणी अर्पण करावयास सुरुवात केली.

रावण मस्तक अर्पण करताना

शिवशंभू भोळे सांब त्याच्या ह्या मायावी आहूतीला भुलले आणि रावणाला प्रसन्न झाले.
म्हणाले, "सांग रावणा काय हवे आहे ? कशासाठी एवढी धनघोर तपःश्चर्या ?"

त्यावर रावणाने त्यांना सांगितले, "हे प्रभु तुम्ही मला तुमचे आत्मलिंग द्या ! मी ते आत्मलिंग माझ्या लंकेत स्थापित करुन मंदिर बांधेन, आणि असा वर द्या की जेव्हा केव्हा महाप्रलय येईल, सर्व जग पाण्यात बुडून जगाचा अंत होईल, तेव्हा हे लिंग माझे आणि माझ्या राज्ज्याचे रक्षण करेल. जिथे ह्याचे वास्तव्य असेल ती धरा जलमय होणार नाही. "

शंकरांनी त्याला आत्मलिंग दिले. म्हणाले, "तथास्तु ! पण सांभाळून जा, हे महाबली आत्मलिंग आहे तु जिथे हे आत्मलिंग ठेवशिल तिथेच हे घट्ट चिकटून राहील. दोन्ही हातांनी निट धर.. लंकेशिवाय कुठेही मध्ये ठेउ नकोस ! जर ठेवलेस तर मी काहीही करू शकणार नाही."

शंकर आत्मलिंग देताना

रावण आत्मलिंग घेउन लंकेला जायला निघाला. आधीच रावणाने आपल्या शक्तिने सर्व देवांना सळो की पळो करून सोडले होते. रावणाने आत्मलिंग मिळवले, हे जेव्हा सर्व देवांना समजले तेव्हा सगळ्या देवांनी त्राही त्राही म्हणत जगत्पित्या ब्रह्मदेवांकडे मदतीसाठी धाव घेतली. ब्रह्मदेवाने सांगितले,"निश्चींत रहा ! विघ्नहर्ता गणेशच तुम्हाला मदत करेल."

रावण पश्चीमी समुद्रावरून लंकेकडे मार्गस्थ होत असताना. मध्यान्हपूर्वच ब्रह्मदेवांनी ब्रह्मास्त्र टाकून सूर्य झाकला. रावणाला वाटले संध्याकाळ झाली. आता संध्येची वेळ झाली. पूजा करायला हवी. आत्मलिंग कुठे ठेवायचे नाही. मग आता काय करु ? ह्या विचारात रावण असताना अचानक गणपती एक गुराख्याचा पोराच्या रुपात तिथे प्रकटले.

गुराख्याच्या रुपातल्या गणेशाला आत्मलिंग धरायला सांगताना

त्या बाल गुराख्याला रावण म्हणाला, "ए मुला, माझी संध्येची वेळ झाली आहे, मी माझी संध्या आटोपून लवकरच येतो, तो पर्यंत तू ही शंकरांची पिंड हातात घट्ट धर. अजिबात खाली ठेउ नकोस. "
गणेशाने ती पिंड हात धरत म्हटले, "ही शंकराची पिंड तर फारच जड आहे, मला जेवढा वेळ शक्य असेल तेवढा वेळ मी हातात धरेन. तुम्हाला मी तीन हाका मारेन तो पर्यंत तुम्ही या, नाहीच शक्य झाले तर मी खाली ठेवेन." रावणाला हे मान्य झाले. तो संध्येसाठी गेला.

पुढे ठरल्या प्रमाणे ब्रह्माने ब्रह्मास्त्र काढून घेतले. तिन्हीसांज झालीच नव्ह्ती. गणेशाने पटापट रावणाला तीन हाका मारल्या, रावण गुराख्याच्या रुपातल्या गणेशापर्यंत पोहोचायच्या आत गणपतींनी आत्मलिंग जमिनिवर ठेउन दिले.

रावण गुराख्याच्या रुपातल्या गणेशाला मारताना

गुराख्याच्या पोराला शंकराची पिंड खाली ठेवताना बघुन रावणाला शिवशंकरांचे बोल आठवले, आता ते आत्मलिंग इथेच चिकटून रहाणार म्हणून त्याचा क्रोधाग्नी भडकला. रावण त्या गुराख्याच्या पोराला मारू लागला. इतक्यात तो मुलगा गायब होउन गणपती तिथे मूर्तीरूपात प्रकट झाले.

रावण आत्मलिंग उचलताना गोकर्ण

रावण भयानक क्रोधीत झाला होता. शंकरांचे आत्मलिंग जरी बलशाली होते तरी रावणही महाबलवान होता. रावणाने ते जमिनिवर चिकटलेले आत्मलिंग उचलण्याचे महत्प्रयास केले. पण ते त्याच्या शक्तीपुढे फोल ठरले. परंतू त्याने केलेल्या ओढाओढीत त्या पिंडीचा.. आत्मलिंगाचा आकार बदलून ते लिंग गाईच्या कानाच्या आकारासारखे दिसू लागले. पुढे त्याला गोकर्ण महाबळेश्वर असे नाव प्राप्त झाले. तेच सध्याचे गोकर्ण महाबळेश्वराचे मंदीर.

असंही सांगीतलं जातं की रावणाने खूप जोर लाउन ते आत्मलिंग ओढायचा प्रयत्न केला त्यात त्याचे काही तुकडे काही अंश त्याच्या हाती आले. ते काही ठिकाणी विखुरले व तिथेही कालांतराने शिवमंदिरे स्थापन झाली. पैकी त्या लिंगाचा शिरोभाग उडूपी जवळच्या सुरथकल भागात पडला तिथे सदाशिव मंदीर बनले. मग रावणाने ते लिंग ज्या पेटीतून आणले ती जिथे टाकली तो भाग.. म्हणजे सज्जेश्वर, त्या पेटीचे झाकण टाकले तिथे आहे .. गुणेश्वर आणखी दहा बारा मैलांवरचा धारेश्वर. आणि सर्वात शेवटी त्याने ज्या वस्त्रातून झाकून ते आत्मलिंग आणले ते वस्त्र ते कापड त्याने कंडुकागिरी टेकडिवर टाकले.. तिथला हा मुरुडेश्वर.

कोस्टल कर्नाटका (मँगलोर्-उडुपी)

2011-01-28T05:39:00.000-08:00

वर्षा अखेरीला कोस्टल कर्नाटकाची सफर केली. बँगलोर-मँगलोर-उडुपी-मुरुडेश्वर करून पुढे गोकर्ण ला न जाता जोग फॉल्स मार्गे शिमोग्याहून पुन्हा बँगलोर गाठले. गोकर्ण उगाच राहुन गेल्याची चुट्पुट मनात आहेच पण ही ट्रिप खूप एन्जॉय केली. इतक्या दूरचा प्रवास कारने करायचा ह्या विचाराने सुरूवातीला थोडे टेंन्शन होते. पण एकेक ठिकाण बघत बघत एक एक हॉल्ट घेत फिरताना खूप मज्जा आली.

बँगलोर वरून NH4 वरून नेलमंगला जवळून मग नंतर NH48 रस्त्याने कुनिगल, येडियुर, हस्सन, मनी मार्गे मँगलोर गाठायचं होतं. मँगलोरच्या आधी साकलेश्वर पासून धर्मस्थळकडे व पुढे जाताना खड्ड्यांत किंचितसा रस्ता चांगला आहे. :फिदी: उगाच कशाला कुणाला नावे ठेवा? रस्ता घाटाचा त्यात भरमसाठ खड्डे, धुळच धुळ :) १०० किमी अंतर आम्ही फक्त साडेपाच तासात कापले. तुम्हाला सांगते एकदाही रस्त्याला, सरकार ला कुणालाच नावं ठेवली नाहित की पतीदेवांनी रस्त्याला शिव्याही हासडल्या नाहीत. फक्त पंतप्रधानांनी इकडे एकदा दौरा करायला पाहिजे अशी तिव्र इच्छा पतिदेवांनी व्यक्त केली. (ख.खो.दे.जा. मी आपली एस्सल वल्ड्च्या कुठल्याश्या राईड मधे बसल्यासारखी जीव मुठीत घेउन बसले होते.) जोक्स अपार्ट हा एक अनुभव सोडला तर कर्नाटकातले रस्ते खर्र खर्र चांगलेच चांगले आहेत बरं का. :) ह्या रस्त्यामुळे झालेल्या ह्या दमणूकीला वैतागुन आम्ही धर्मस्थळला जाणार्‍या फाट्याला काट देउन काहिही बघायचे नाही, अन मिनिटभरही थांबायचे नाही असे ठरवून सरळ मँगलोर गाठले. बँगलोर -मँगलोर हे ३५० किमी. अंतर कापण्यात दमछाक झाली आणि दिवसही संपला. मग हंपनकट्टे नामक भागात रहाण्यासाठी एक सुंदरसं हॉटेल शोधलं आणि दुसर्‍या दिवशी बिचवर जायचं ठरवलं.

मँगलोर

सकाळी सकाळी आधी मंगलादेवीच्या दर्शनाला गेलो. ह्या देवीच्या नावावरूनच ह्या शहराचं नाव मॅंगलोर पडलंय. राजा कुंदनवर्मा याने हे मंदिर नवव्या शतकात बांधले होते. बाहेरच वडाचा मोठ्ठा आणि उंच पाहिर्‍या बांधलेला पार आहे आणि तिथे नागदेवता आहेत. बर्‍यापैकी प्रशस्त आवार आणि मध्यभागी मंदिर आहे. चांदिच्या मखरात देवी उठून दिसत होती. प्रदक्षिणा मार्गात गणपतीला नमस्कार करून पुढे निघाले. दाक्षिणात्य मंदिरात असणार्‍या विहीरी आणि त्याच्याजवळ असणारी पुजेची मोठमोठी लख्ख घासून ठेवलेली तांब्या पितळेची उपकरणे बघायला मला नेहमी आवडते. जवळच्या ओट्यावर कुणितरी पुजारी चंदन उगाळत होते तर कुणी कुंकवाच्या राशीतले कुंकू प्रसाद म्हणून वाटत होते. मग आणखी कुणि तो अष्टगंध कापूर वेलची आणी धूपाचा मिश्र सुगंध असणारा प्रसाद. :) खूप प्रसन्न आणि शांत वाटलं. मंजुनाथ, मंगलादेवी आणि शरवु गणेश ही मंगलोरी लोकांची तिन प्रमूख दैवतं.

मंदिरातून बाहेर पडून झक्कास पैकी नाश्ता केला. वेगळ्या प्रकारची इडली. हातभर लांब रोल केळीच्या पानात गुंडाळलेली इडली, वडा सांबार :). मग बिच-बिच इंग्लिश मध्ये विचारत..... झालंच तर आमचं कडमडं कानडी बोलत..... बिच एल्लीदे ? यावद बिच होग बेकु ? रस्ता शोधत शोधत मॅंगलोर फिरताना इथे ३ बिच आहेत सोमेश्वर उल्लाल, पेरांबुर आणि सुरथ्कल असे समजले.

पेरांबुर बिचला गेलो. सकाळी अकरा आडेअकरा झाले होते. थोडीशी गर्दीही होती. हा बिच सेफ होता पाण्यात बरेच लोक डुंबत होते. आई मी पण जातो .. जाउ का ? हो म्हणे पर्यंत माझं पिल्लू पाण्यात कधी पळून गेलं समजलंच नाही. मागच्या वर्षी कुणकेश्वरला तर हा अजिबात पाण्यात येत नव्ह्ता आणि आज अफाट मस्तीत सुटला होता. त्याला सांभाळत मजा बघत. वेळ सर्रकन गेला. तेवढ्यात कुणितरी हे स्टारफिश... म्हणून ओरडलं. मी घेतला मग तो. :) आकाशातला तारा न मिळो..पण आता ओंजळीत मिळाल्यासारखा आनंद झाला.

ओंजळीतला तारा

थोडे फोटूगिरी केली. माशांच्या खमंग वासाने भूक खूप चाळवली. तिथेच किनार्‍यावर तिन चार फासिफु (फास्ट सि फूड) दिसले. खास मंगलोरी मसाल्यात तळलेले बिचवरच ताजे फ्राय केलेले सुरमई, पापलेट आणि बांगडे यथेच्छ खाल्ले. परमेश्वराचा प्रथमावतार.... धन्य झालो. जेवण झाले. :)

अश्शी मोठ्ठी सुरमई मिळाली तर तुमचंही असंच होईल :) हो कि नै ?

मॅंगलोर-उडुपी जवळ जवळ आहे. आणि जाताना वाटेत खुप बिच लागतात... रस्ता खुप सुंदर आहे अशी ऐकिव माहीती होती. मग काय पूर्ण सफर समुद्रकिनार्‍याचीच आहे. मग अजून इथे थांबण्यापेक्षा क्यु ना आगे कुच कि जाये? म्हणून NH17 पकडून सुरथकाल बिच न थांबता मागे टाकत पुढे कुप बिच(Kaup beach) जवळ आलो. इथुन उडुपी १४ किमी आहे. बिचवर पोहोचताच समोर नजर गेली आणि पिल्लू ओरडलाच "ओ वॉव सि देअर... लाईटहाउस !. "

मोठ्ठ्या खडकावर उभारलेले लाईटहाउस

उडुपीला पोहोचण्या आधी साधारण १४ किमी हा बीच आहे. लांबच लांब सोनेरी वाळूचा पट्टा.. स्वच्छ समुद्र किनारा ... किनार्‍यावरची नारळाची अन पोफळीची झाडे, समुद्रात घुसणारे मोठ्मोठे खडक आणि सर्वात सुंदर म्हणजे इथे उभारलेला हा १३० फुटी दिपस्तंभ. हा बिच म्हणजे फोटोग्राफर्स ना पर्वणीच आहे. उडूपीच्या बिच चे नाव kaup beach, पण खरे कापू असा उच्चार करतात कापू म्हणजे इथल्या तुळू भाषेत छोटेसे खेडे.

पाचमजली दुरंगी लाईटहाउस आणि तिथपर्यंत जायला जिन्याच्या पायर्‍या

ह्या किनार्‍यावरच्या मोठ्या खडकांमुळे जहाजांना धोका आहे हे सांगण्यासाठीच कदाचित हा दिपस्तंभ ब्रिटीशांनी १९०१ साली बांधला असावा. ह्याची उंची १३० फुट ( साधारण २७.१२ मिटर्स) अवढी असून २६ किमी पर्यंत दूरवरच्या समुद्रातिल खलाश्यांना ह्याचा लाईट दिसतो.

इथे ह्या लाईटहाउस मध्ये आपल्याला प्रवेश आहे. सनसेट व्ह्यायला आलाच होता ..अशि संधी म्हणजे दुग्ध शर्करा योग ... पुन्हा केव्हा मिळाणार ? मग दाराजवळ तिकिट घेतले. आणि आम्हीही लाईटहाउस मध्ये गेलो. सेक्युरिटी गेट्मन मराठीच.. काका म्हणाले बाळाला घट्ट धरा.

गोल गोल अरुंद जिन्याच्या पायर्‍या चढताना थोडं धडधडत होतं. पाच मजले वर गेल्यावर शेवटी एक प्लॅटफॉर्म होता तिथेच तो लाईट हाउस चा मोठ्ठा लाईट गोल गोल फिरत होता. अजुन आठ पाहिर्‍या चढुन मग बाहेर गॅलरीत जायला दरवाजा होता. बाहेर अगदी अरूंद गॅलरी १-दिड फुटाची जेमतेम एक माणूस उभा राहिल अशी. सर्वत्र एक नजर फिरवली सगळा नजारा डोळ्यात आणि मनात साठवून घेतला. पण मग फोटो न काढता कसं चालेल. नवशिकी असले तरीही मग जवळच्याच मोबाईल कॅमेर्‍याने मीही थोडी फोटूगिरी केली.

खाली बिचवरून सूर्याचे थोडे फोटो काढले होतेच.

खाली बिचवरून सनसेट पूर्वी

अजुन एक

पाण्यात घुसणारे कासव :)

लाईट हाउसच्या खिडकीमधून बिच

वर गॅलरीतून सूर्य

हा अजून एक

दोन दिवे

त्या गोलाकार गॅलरीतून हळूच एक प्रदक्षिणा मारली. एका बाजूला समुद्र आणि सूर्यास्त दिसत होता तर मागच्या बाजूला हा सुंदर बॅकवॉटर्स आणि ही हिरवाईचा देखावा.

समुद्रकिनरा आणि बॅक वॉटर्स

सनसेट होत होता तशी जोडप्यांची फोटो काढुन घ्यायची लगबग वाढली. मग आम्ही तिथुन काढता पाय घेतला. आता थोडा अंधार व्ह्यायला लागल्यामुळे तो फिरणारा लाईट छान वाटत होता. लेकाने बाबांसोबत थोडं इंजिनियरींग केलं. कुठली दोरी कुठली वायर कसा लाईट फिरतो वगैरे. :) मग हळूहळू पुन्हा तो अरूंद गोलाकार जिना उतरून हाली आलो. संध्याकाळ छान गेल्याचं मनोमन समाधान घेउन बिच वरून बाहेर पडता पडता.. वडापाव, भेळ अशी खादाडी केली. आणि पुढे उडुपीकडे निघालो.

उडुपी

उडुपी हे नाव ह्या छोट्या शहराला मिळालं ते उदुपती ह्या नावावरून भाळी चंद्र धारण करणारा जटाधारी शंकर म्हणजे उदुपती. किंवा अजुन एक अर्थ सांगितला जातो तो म्हणजे सगळिकडे भात शेती असणारा प्रदेश म्हणजे उदुपती. दोन गोष्टींसाठी उडुपी प्रसिद्ध आहे. एक म्हणजे इथली मणिपाल युनिव्हर्सिटी आणि दुसरे उडुपीकृष्ण मंदिर. ह्यालाच कॄष्णमठ असेही म्हणतात.

उडुपीकृष्ण मंदीर
कर्नाटकातल्या अनेक प्रसिद्ध धर्मशळांपैकी एक म्हणजे उडुपीचे हे कृष्णमंदिर. अनंतेश्वर, चंद्रमौलीश्वर कृष्ण मंदीर आणि अष्ठमठी हे सगळे एकाच आवारात आहेत. तेराव्या शतकात माधवाचार्य नावाच्या एका संस्कृत तत्त्ववेत्त्याला स्वप्नात दृष्टांत झाला होता. तेव्हा सापडलेली ही कृष्ण मुर्ती म्हणजे खरं तर द्वारकेतल्या रुख्मीणिने पूजलेल्या बालकृष्णाची. आताचे हे मंदिर सुमारे आठशे वर्षांपूर्वीचे आहे.

त्यामागची दंतकथा अशी सांगितली जाते की...कित्येक वर्षांपूर्वी वादळात एक जहाज हेलकावे खात होते. वादळ, घोंघावणारा वारा, उसळलेल्या समुद्राच्या लाटांवर मात करून जहाज किनार्‍याला लागले तो किनारा होता उडुपी मालपे बिच. आणि जेव्हा जहाज किनार्‍याला लागले तेव्हा त्याच किनार्‍यावर माधवाचार्य समाधीत लीन होते आणि वार्‍यावर उडणार्‍या त्यांच्या उत्तरीयामुळे जहाजाला दिशा मिळाली. व माधवाचार्यांच्या योग शक्तीच्या जोरापुढे वादळ जोर धरु शकले नाही. म्हणून माधवाचार्यांना नमस्कार करत त्या जहाजाच्या खलाश्यांनी, व्यापार्‍यांनी जहाजात आणलेली सगळी संपत्ती त्यांना अर्पण केली. परंतू माधवाचार्यांनी त्यातले काही एक न घेता स्वतःला स्वप्नांत झालेल्या दृष्टांतानुसार फक्त ही कृष्णमूर्ती घेतली.

पुढे कालोघात ह्या मंदिराचे व्यवस्थापन सुरळित रित्या पार पडावे म्हणून त्यांनी आठ उप मठांची निर्मीती केली तेच हे अष्ठ्मठी. ह्या मंदिराचे पौरोहित्य करण्याचा मान प्रत्येक मठाला दोन वर्षे मिळतो. दर दोन वर्षांनी जानेवारी महिन्यात पर्याय नामक विधीवत उत्सव साजरा करून मठाचे व्यवस्थापन बदलले जाते.

आम्ही ह्या मंदिराजवळ पोहोचलो तेव्हा रात्रीचे आठ वाजून गेले होते. दर्शन मिळेल की नाही ? मंदिराच्या वेळा ई. काहीच माहित नव्ह्ते. गर्दीही भरपूर दिसत होती. पण तिथे पोहोचल्यावर समजले. मंदीर दिवसरात्र सुरुच असते. आणि आम्ही रांगेत उभे असतानाच एका मोठ्या रथाची मिरवणूक मुख्य दारा पाशी आली. तो ब्रह्मरथ. ह्या रथातून गोपालकॄष्णाला वाजत गाजत घेउन आले. मग आम्हालाही त्यांच्या सोबतच त्यांच्या मागोमाग मंदिरात प्रवेश मिळाला. गोपालकृष्णाला पालखीतून मिरवत वाजत गाजत गाणि म्हणत तिन प्रदक्षिणा करवून आणतात मग पाळाण्यात जोजावून जो जो रे जो रे जो ... लाली लाली.. कृष्णा लाली अशी गाणि म्हणून झोपवतात. :) मंदिरातला हा दिवसाचा शेवटचा सोहोळा. लकीली मला ह्यापूर्वीही हे असं कृष्णाची अंगाई बंगळूरच्या इस्कॉन टेंपल मध्येसुद्धा बघायला मिळाले होते.
पण तरीही हे मला मिस करायचे नव्ह्ते. म्हणून इथे अजिबात फोटूगिरी केली नाही.

हे फोटो तुमच्या माहितीसाठी....

कृष्ण मठ (फोटो अंतरजालावरून साभार)

ब्रह्मरथ (फोटो अंतरजालावरून साभार)

कृष्ण (फोटो अंतरजालावरून साभार)

गाणी संपली. पाळण्यातल्या कृष्णाला नंतर गाभार्‍यात उचरून घेउन गेले. प्रमुख दरवाजा बंद झाला. तरीही बाहेरून कुठुनश्या खिडकीतून लोक आवाज देउन सांगत होते अरे बाजुला व्ह्या आम्हीही इथुन दर्शन घेत आहोत. नंतर गर्दी जरा ओसरली.. मग एका गुरुजींनी आम्हाला अधिक माहिती दिली. ही खिडकी म्हणजे डायरेक्ट बाहेरून आत इथे गाभार्‍यात दर्शन घेता येते ती ही कनकदासाची खिडकी. त्यांनी मंदिरातल्या इतर लहान लहान गाभार्‍यातल्या देवताही दाखवल्या. त्यात एक दोन फुटी अंजनेयाची हिरेजडित मुर्ती होती. बारिकश्या झरोक्यातून गाभार्‍यातल्या अंधारात फक्त दिव्याच्या तेजात ति रत्नजडीत मूर्ती अतिशय सुंदर दिसत होती. त्या गुरुजींनीच खुप माहिती दिली. मग खूप आग्रहाने आम्हाला आता तुम्ही प्रसादाचे जेवण करूनच जा म्हणत घेउन गेले. मठाधिपतींचे दर्शन सुद्धा झाले. रस्सम भाथ प्रसाद घेउन तृप्त झालो. :) बाहेर आलो तर आवारात कथकली मध्ये कुठल्याश्या पारंपारीक नाटकाचा प्रयोग चालला होता.

पुन्हा बाहेर येउन मणिपाल ला येउन हॉटेल शोधले. उद्या मुरुडेश्वर गाठायचे होते.

नाश्ता करावा तर उडप्याकडे ! खराखरा उडपी नाश्ता केला आणि पुढच्या प्रवासाला निघालो. NH17 पकडून मालपे, कुंदापूर, बैंदुरु, भटकल,मारवन्ठे मार्गे मुरुडेश्वर कडे निघालो. हा NH17 रस्ता अतिव सुंदर आहे. एका बाजूला विशाल समुद्र आणि एका बाजूला सौपर्णीका नदी आणि मधून हा सुंदर डांबरी रस्ता.

रस्त्याच्या एका बाजूला समुद्र आहे आणि एका बाजूला खाडी

अश्या समुद्राच्या बाजुने जाणार्‍या रस्त्यावरून जातानाचा आनंद अवर्णनिय.वाटलं हा रस्ता संपूच नये. कित्येक किलोमिटर सोबत करणारा हा समुद्र मध्येच झाडा झुडपांत गायब होउन जायचा... कधी खाडी तर कधी कधी सुबक एकसारख्या बांधलेल्या दगडी पूलांवरून गाडी गेली कि पुन्हा समुद्र किनार्‍याचा रस्ता लागत होता.

खाडी आणि होडी

पुन्हा एकदा होडी

क्रमशः

वेचीत वाळूत शंख शिंपले......

2011-01-01T23:43:00.000-08:00

कसं असतं ना आपण मोठ्ठे होताना आपलं बालपण हरवतं ... आणि मग थोड्याच काळात आपल्या मुलांच्या रुपात गवसतं ..आपल्यासमोर पुन्हा उभं रहातं ...आता लेकाला बघून असं वाटतं, आपणही आपल्या लहानपणी असा समुद्र ..पाणि .. शंख ..शिंपले ..किनारयावरची वाळू बघून असंच हरकून जायचो.तासंतास खेळायचो. न थकता, न दमता.

मुरुडेश्वरच्या विस्तीर्ण समुद्रकिनार्यावर श्रेयान सुद्धा तसाच मस्त एंजॉय करत होता.पण छोट्या पिल्लाला घेउन पाण्यात मस्ती करणं मला शक्य नव्हतं.मग शंख शिंपले शोध, स्टारफिश बघ, वेगळ्या अनोख्या वाटणार्या गोष्टीँचे फोटो काढ , असं करून जेव्हा कंटाळा आला तेव्हा मग टाईमपास म्हणून समोर दिसणार्या शंकराचं चित्र काढुया म्हणत हा एका वाळूतल्या चित्राचा प्रयत्न केलाय. bara जमलंय असं वाटलं म्हणून तुम्हा सगल्या मित्र maitriNIAn sobat शेअर करतेy

ज्ञानदेव म्हणे !!

2010-10-20T02:49:00.000-07:00

अवचित परिमळू झुळकला अळूमाळू, मी म्हणे गोपाळू आला गे माये
चांचरती चांचरती बाहेरी निघाले, ठकचि मी ठेले काय करू

तो सावळा सुंदरू कासे पितांबरू, लावण्य मनोहरू देखियेला
भरलिया दृष्टी जंव डोळा न्याहाळी, तव कोठे वनमाळी गेला गे माये

बाप रखुमादेवीवरू विठ्ठल सुखाचा, तेणे काया-मन-वाचा-वेधियेले
अवचित परिमळू झुळकला अळूमाळू, मी म्हणे गोपाळू आला गे माये

संतश्रेष्ठ ज्ञानेश्वर माउली...किती आणि काय बोलावं त्यांच्याविषयी ?
मंगेशकर भावंडांची सुश्राव्य ध्वनीफित ऐकताना मलाही ज्ञानदेवांच्या ह्या गुढ ओव्यांचा अर्थ शोधावासा वाटला. ज्ञानेश्वरांच्या एकेका ओळीवर डॉक्टरेट करणारी माणसे आहेत. ज्ञानाच्या इश्वराविषयी लिहायचे म्हणजे स्वतःच इश्वर व्हावे लागते. तिथे मी कोण पामर ?
भारतात अनेक संत महंत होउन गेले, पण स्वतःला इश्वर दर्शन कसे झाले ह्याविषयीचे लिखित काव्य फारसे कुणी लिहिले नाहिये. ज्ञानदेव इथे तेच तर सांगत नाहियेत ना ?

परमेश्वर कसा भेटला? कुठे भेटला ? तो कोणत्या रुपात होता ? हे सांगताना ज्ञानदेव म्हणतात, "अवचित परिमळू" अवचित म्हणजे अकल्पित मंद असा परिमळू म्हणजे सुगंध झळकला. साधनेत असा सुगंध आला म्हणजे परमेश्वर जवळच आला आहे अशी दिव्य अनुभूती साधकाला येते. म्हणूनच माउली म्हणतात, "माझा गोपाळ आला की काय असे मला वाटते आहे" . 'गो' म्हणजे इंद्रिय आणि 'पाल' म्हणजे इंद्रियांचे पालन करणारा आत्मा, जीवात्मा !! संपूर्ण शरण्यतेशिवाय, आत्मसमर्पणाशिवाय भगवंताचे दर्शन होउच शकत नाही.

म्हणून संत नेहमी स्वतःचा स्त्री संबधीत उल्लेख करतात. कबीर पण स्वतःला "करले सिंगार चतूर अलबेली" असं म्हणतात. इथे माउली सुद्धा स्वतःला 'आला गे माये' अशी भाषा वापरतात. चांचरती चांचरती बाहेरी निघाले, ठकची मी ठेले काय करू ? मी घाबरत देहभानावर आले पण तो गोपाळ मला माझ्यातच दिसला. मग मी कुणाला पाहू ? काय करू ? असा प्रश्न माउलींना पडतो..

'तो सावळा सुंदरू कासे पितांबरू लावण्य मनोहरू देखियेला' तो परमात्मा श्यामल शीत वर्णाचा असून अतिशय सुंदर आहे. पितांबर नेसलेला आहे आणि लावण्याची खाण आहे. राम कृष्ण विष्णू सगळे निलश्यामल रंगाचे असतात... पण असा कुणी माणूस आपण प्रत्यक्ष कधी पाहिला आहे का ? रक्त संचीत झालं ... साकळंलं की माणूस काळा निळा पडतो.. असं झालं की तो जगू शकत नाही. तरीही हे देव असे का.. ??

कदाचित उत्तर असेल 'कर्षती सा कृष्णा' सगळ्या जगाचा अंतीम कर्षण स्थान म्हणाजे कृष्ण विवर Black Hole. जगाचे मूळ म्हणजे कृष्णविवर अस्तित्वाचे विकीरण म्हणजे निलश्यामल रंग. म्हणून परमेश्वर अवस्था त्या रंगाची असावी. सर्व खरे भक्त योगी शरीराने सुंदर असतात. जणू शरीर हे कार्य उपकरण आहे. ते जेवढे सुंदर निर्मळ परिपूर्ण तेवढे कार्य उच्च.. म्हणून आकाश तत्वातील विष्णू राम कृष्ण त्रिभुवनसुंदर आहेत. त्या काळात पित वस्त्र नेसण्याची विशिष्ठ पद्धत होती म्हणून माउलींना तो मानाचे हरण करणारा लावण्य मनोहरू म्हणजे लावण्याचा मनोहर पुतळा दिसला असावा.

भरलिया दृष्टी जंव डोळा न्याहाळी, तव कोठे वनमाळी गेला गे माये
आता माझी दृष्टी परिपूर्ण झाली आहे त्या भरल्या दृष्टीने मी ज्यावेळेस सर्वत्र पाहू लागले त्यावेळी तोच मनोहर कान्हा दिसला.. मी आणि परमेश्वर जणू एकच झालो. पाहण्यासाठी दुसर्‍याची आवश्यकता असते. पहाणारा आणि पहाणे दोन्ही झाले आता मी काय पाहू ?

बोधोनी ठेले मन तंव झाले आन, सोकोनी घेतले माझे प्राण गे माये
मी आणि परमेश्वर एकच आहोत हा बोध जेव्हा मला झाला तेव्हा एक भयंकर अनुभव मला आला. माझा प्राण म्हणजे माझे सर्व अस्तित कर्षंण केले आहे असा भास मला झाला. ह्या कालपुरुष अवस्थेला माउली म्हणतात सोकोनी घेतले माझे प्राण गे माये.

मग भक्ताचे अस्तित्व नष्ट होउन भक्त भगवान झालेला अस्तो. म्हणून माउली म्हणतात..
बाप रखुमादेवीवरू विठ्ठल सुखाचा, तेणे काया-मन-वाचा-वेधियेले

माझे सारे अस्तित्व काया, मन, वाचा, बुद्धी आणि अहंकार ह्या विठ्ठलाने वेधून घेतले आहे. योग्याची संपूर्ण शरण्यतेची अवस्था आली म्हणजे शरीर सुस्त पडते, श्वास निरुद्ध होतो, रक्त स्तंभीत होते, त्यामुळे अन्न त्याग करून योगी देह ठेवतो. कार्य आटोपले की योगी आपला देह पंचतत्वात विलीन करतात. आद्य शंकराचार्य, संत तुकाराम, संत कबिर ह्यांनी असाच देहविलय केलाय. महान पुरुष कार्य संपल्यावर जास्त काळ थांबत नाहीत. म्हणूनच माउलींनी कार्य संपल्यावर आपल्या देहाला त्रास न देता समाधीत शरीर ठेउन इतरांना त्याचा लय दिसू दिला नाही. चौदा वर्षांचे असताना अद्भूत ज्ञानेश्वरी आणि अम्रुतानुभव लिहीले व एकविसाव्या वर्षी निरोप घेतला.

चॉकलेटचं जंगल

2010-09-28T02:48:00.000-07:00

असावा सुंदर चॉकलेट्चा बंगला....
असं आपल्यातल्या प्रत्येकाला लहानपणी एकदा तरी वाटलंच असेल.
पण त्याही पलिकडे जाउन असं चॉकलेटचं मोठ्ठ जंगल बघायला मिळालं तर ?
हे चॉकलेटचं जंगल प्रत्यक्षात उतरवलं होतं बेंगलोर शॉपिंग फेस्टिवल पॅलेस ग्राउंड येथे जस्ट बेक ह्या बेकर्स नी.

संवाद अजय्-अतुल यांच्याशी

2009-10-20T05:10:00.000-07:00

मायबोली दिवाळी अंकाचे यंदाचे दहावे वर्ष. दिवाळी संवाद निमित्त्याने अजय-अतुलशी झालेली ही बातचित इथे देत आहे.

-----------------------------

बस नाम ही काफी है ! असं आपण म्हणतो ना, काही नावं अशी असतात कि त्यांनी आपल्या क्षेत्रात स्वतःची एक वेगळी ओळख निर्माण केलेली असते. स्वतःचं एक स्थान निर्माण केलेलं असतं. अश्याच एका तरूण जोडीने मराठी मनात आपलं एक अढळ स्थान निर्माण केलेलं आहे. आणि ती जोडी म्हणाजे अजय अतुल.

आज मराठी माणसाला अजय अतुल ची ओळख करून देण्याची खरंच गरज नाही. ह्या दोघा भावांनी आपल्या अफाट प्रतिभेने व अथक परिश्रमाने संगीत क्षेत्रात आपलं एकमेवद्वितीय असं स्थान निर्माण केलं आहे. गेल्या काही वर्षांत ह्या जोडीने संगीत क्षेत्रात जणू काही क्रांतीच घडवून आणली आहे. मराठी चित्रपटगीतांना तर नवा श्वासच दिला. दर्जेदार, प्रयोगशील आणि तितक्याच यशस्वी रित्या गाणी संगीतबद्ध करण्यात त्यांचा हातखंडा आहे. दर्जेदार संगीत देण्याकरीता त्यांनी नुसताच वाद्यांचा मेळ घातला नाही, तर त्यांचा गाण्यांमध्ये लय-ताल-सूरांचे असे काही जादूई मिश्रण आहे की सान थोरांच्या मनाचा केव्हा ठाव घेतात ते कळतही नाही.

लोकांना वेगळं पण चांगलं काय देता येईल ह्याची उत्कृष्ठ जाण ह्या दोघा बंधूंना आहे. प्रत्येक गाण्यात काहीतरी नवीन प्रयोग करण्याचा प्रयत्न केला. गेल्या काही वर्षात दिलेल्या संगीतात मराठी लोकसंगीतापासून भावगीत, रॅप, हिप-हॉप, रॉक अशा सगळ्याच प्रकारांचा अत्यंत उत्कृष्टरीत्या वापर केला आहे.

ह्या जोडीच्या कामाची सुरुवात प्रारंभी विनती करत बाप्पाच्या गाण्यांनीच झाली. विश्वविनायक ह्या जगप्रसिद्ध अल्बम मध्ये अगदी पारंपारीक आरती, स्तोत्रंही वेगळ्या रूपात जगापुढे ठेवली. आणि ह्या वेगळेपणामुळे हा अल्बम जगात सगळीकडे आपलासा झाला.

संगीतकाराबरोबरच एक चांगले गायक म्हणूनही त्यांची ओळख आहे. अनेक कॉम्बो म्युझिकल गाणी आणि लोकगीतं त्यांनी स्वत:च गायली आहेत. त्या गाण्याला त्यांचा आवाज चपखल आणि साजेसा वाटतो. त्यांनी संगितबद्ध केलेल्या ‘सावरखेड एक गाव’ या चित्रपटातलं ‘वार्‍यावरती गंध पसरला’ हे गाणं असो किंवा ‘अगंबाई अरेच्चा’ मधलं अतिशय मधुर चालीचं ‘मन उधाण वा-याचे’ हे गाणं असो किंवा 'जत्रा' मधली कोंबडी, दे धक्का, साडे माडे तीन, उलाढाल, जोगवा, बेधुंद, एक डाव धोबी पछाड, सही रे सही किंवा लोच्या झाला रे सारखी मराठी नाटकं, सिरियल्स ची टायटल सॉन्ग्स, अनेक हिंदी चित्रपट, झी मराठी चे गौरवगीत..अगदी हिंदी, मराठी च्या पलिकडेही जाउन तेलगु चित्रपट गीतांनाही त्यांनी संगीत दिलं आहे. ही यादी खरंच न संपणारी आहे .....

मराठी संगीताला ते पाश्चिमात्य नजरेतून पाहतात हे त्यांचे वैशिष्ट्य आहे. मराठी संगीत आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे का असू शकत नाही ? या संगीताला आंतरराष्ट्रीय दर्जा मिळवून देण्याचे स्वप्न त्यांनी बाळगले आहे. त्यासाठी हिंदी गाण्यांच्या तोडीची गाणी त्यांनी मराठीत निर्माण केली. इतकेच नाही, तर एस. पी. बालसुब्रमण्यम, हरिहरन, शंकर महादेवन, कुणाल गांजावाला, सुखविंदर, शान, चित्रा, सुनिधी चौहान, श्रेया, रिचा शर्मा, सुजाता अश्या अनेक अमराठी गायकांकडून मराठी गाणी गाउन घेतली आहेत.

अनेकोनेक पुरस्कारांनी त्यांना सन्मानित केलेले आहे. अश्या ह्या हरहुन्नरी सर्वस्पर्शी संगितकार द्वयींशी गप्पा मारण्याची संधी मिळाली. त्यांच्याशी केलेल्या ह्या अनौपचारीक गप्पांतून त्यांच्या कारकीर्दीचा आणि व्यक्तीमत्वाचा आढावा घेण्याचा हा एक प्रयत्न.

संपदा : विश्वविनायक हा तुमचा पहिला अल्बम, या बद्द्ल आम्हाला थोडं सांगाल का ? या मागची प्रेरणा काय होती ?

विश्वविनायक केला त्याला दोन कारणं आहेत एक म्हणजे म्हणजे प्रचंड राग होता...

अतुल : सुरुवात अशी झाली होती की तो काळ असा होता गायत्री मंत्र केला ..म्हणजे अगदी गायत्री मंत्र नाही, १०८ वेळा गायत्री मंत्राची किंवा कुठल्याही नामस्मरणाची कॅसेट, अश्या कॅसेट लाउन आवाज बारिक करून तुझ्या मनात नामस्मरण होणार आहे का ? स्वतः केलं तर त्याचा लाभ होतो. दुसरी गोष्ट पिक्चर च्या गाण्यांचा चालीवर गणपती बाप्पाची गाणी यायची आणी ती विकायचा प्रयत्न करायचे लोक. अगदी जुम्मा चुम्मा देदे आणि चोली के पिछे च्या चालीवरही गणपतीची गाणी निघाली होती.

तेव्हा आम्ही विचार केला...आचार्य अत्र्यांचं एक वाक्य आहे,"भारतातल्या इतर प्रांताना नुसताच भूगोल आहे.. पण आपल्या महाराष्ट्राला प्राचिन इतिहासही आहे !". आणि साहित्याबद्दलही तेच आहे शेकडो वर्षांपूर्वी, संत ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या सतराव्या वर्षी ज्ञानेश्वरी लिहीली, ओम नमो जी आद्या सारखी काव्य लिहिली असे आपले प्रगल्भ साहित्य असतानाही आपण ह्या अश्या उथळ गोष्टी करायच्या का?
आपल्याला एवढी समृद्ध संस्कृती लाभलेली असतानाही आपण मात्र ही अशी चित्रपट गीतांवर आधारलेल्या गाण्यांतून देवाला स्मरतो आहे. आणि बनवणारे पण कोण ? ज्याना आम्ही फॉलो करतो तेच संगीतकार. खूप वाईट वाटलं.

देवांचा आदिदेव गणपती त्यासाठी काहीतरी करायची एक आंतरीक इच्छा होती. आपला देव केवळ आपला न रहाता तो सर्वांचा व्हावा असा त्या मागचा दृष्टिकोन होता. १४ विद्या ६४ कलेची देवता गणपती. प्रत्येक मूर्तिकाराला एकदा तरी त्याची मूर्ती घडवावी वाटते. चित्रकाराला सुंदर गणेशाचं चित्र काढावसं वाटतं. तसंच आम्हालाही आमच्या संगीतातून गणेशाला सादर करावसं वाटलं. मग जवळ जवळ दोन वर्ष गणपतीच्या पुराण कथा, स्तोत्र, आरती ह्याचा आम्ही अभ्यास केला. मग आपला हा लाडका देव फक्त मराठी हिंदी भाषिकांपुरता किंवा भारतापुरता मर्यादित न रहता तो त्याहीपलिकडे सातासमुद्रापार जाउन सर्वश्रुत व्हावा.. सगळ्यांचा लाडका व्हावा ह्या अपेक्षने विश्व विनायकची निर्मीती झाली. त्यासाठी प्रेरणा बाप्पानेच दिली. कर्ता करविता तोच !

संपदा : विश्वविनायक पहिलाच अल्बम हिट झाला, प्रसिध्दी मिळाली तेव्हा कसं वाटलं ?

नाही तो लगेच हिट नाही झाला. अल्बम रिलिज झाला तो अनंत चतुर्दशीला. गणपती विसर्जन झाले, सहा महिने, वर्ष लोट्लं तरी काही नाही. आमचं स्ट्र्गल चालू होतं. काही काम नव्हतं. आम्हाला वाटलं होतं आमची तेजाबची माधूरी दिक्षीत होईल, एका रात्रीत स्टार ! आम्हाला वाट्लं होतं तसं झालं नाही.

पण बाप्पचा अशिर्वाद होता. दोन वर्षात आम्ही केलेल्या कामाची माउथ टू माउथ पब्लिसिटी झाली. कुणी गणपतीत १०० सिडीज वाटल्या, कुणी कुणाला गिफ्ट दिल्या, एकाला आवडलं दुसर्‍याला सांगितलं. आणि यश कणाकणानं दबक्या पावलांनी आलं. आमच्या यशाचं श्रेय विश्वविनायकलाच. विश्वविनायकनेच आमची खरी ओळख निर्माण केली.

संपदा : शंकर महादेवन, एस. पी. बालसुब्रमण्यम ह्या सारख्या दिग्गजांबरोबर काम करतानाचा अनुभव कसा होता ? पहिलाच अम्बम असल्यानं काही दडपण होतं का ?

दडपण तर होतं. ही दोन्हीही माणसं प्रचंड अभ्यासू आहेत. दोन्ही दिग्गजांनी आमची मेहनत बघितली. आमची कामविषयीची कळकळ पाहिली आणि त्यांनीही स्वत:ला झोकून दिलं. एकुणच अनुभव फार छान होता. आम्ही चांगले मित्र बनलो. शंकर स्वतः एक संगीतकार असून देखिल आमचे ट्युनिंग उत्तम जमते.

संपदा : संगीत क्षेत्रातच काम किंवा संगीतातच करियर करावं असं कधी वाटलं ?

अगदी लहानपणापासून ! शाळेत असल्यापासून आम्ही स्वतःकडे संगीतकार म्हणून पाहतोय. म्हणजे करियर करायचं होतं असं नाही पण आपण संगीत द्यायचं हे लहानपणीच ठरलं होतं.

अजय : अगदी दोघांनी नाव कसं ठेवायचं हे सुद्दा ठरलं होतं.

अतुल : माझ्या शाळेच्या वहीची मागची कित्येक पानं ऑटोग्राफ कसा द्यायचा त्याच्या प्रॅक्टीस ने भरलेली. अजूनही ती वही आहे माझ्याकडे.

संपदा : तुम्ही जेव्हा संगीतात करियर करायचं, असं घरी सांगितलं तेव्हा घरच्यांची प्रतिक्रिया काय होती ? की हे सहज होत गेलं ?

आई बाबांची प्रतिक्रिया चांगली होती. वडीलांचं आधिपासूनच मत होतं, जे काही कराल ते मनापासून करा. पैसा कमावण्यासाठी करू नका. नाहीच जमलं तर दोन सुखाचे घास खाण्याइतकी आपली परिस्थीती नक्कीच आहे. ह्या क्षेत्राबद्दल त्यांना काही माहित नसतानाही त्यांनी आम्हाला कधी विरोध केला नाही. त्यांचा आधार होताच.

आधी सांगितल्याप्रमाणे संगीतकार व्ह्यायचं हे लहानपणापसूनचं ध्येय. पण मग शाळा कॉलेज संपल्यावर इतर लोकांसारखं नोकरी शोधा कंप्युटर शिका असे उद्योग करत करत आम्ही पुण्याच्या काही लोकल गृप्स सोबत गाण्याच्या व लोककलेच्या कार्यक्रमात वादक, गायक, नर्तक म्हणून भाग घेत असू. काही ना काही अ‍ॅक्टीव्हीटीज सुरू होत्या. पण बोलणारे बोलतही होते.. काय तुमची मुलं काय करणार आहेत पुढे वगैरे...पण आपले रक्त आहे ते कधीच वाया जाणार नाही ह्याची आई बाबाना खात्रीच होती.

नंतर पुण्यात काही छोटे मोठे कार्यक्रम, अ‍ॅडव्हरटाइज ची जिंगल्स, मग धार्मिक अल्बम्स असं करत करत कामाला सुरवात झाली.

संपदा : संगीताचं शास्त्रीय शिक्षण घेतलंय का ? तुमचे गुरु कोण ?

नाही शिक्षण असं काही घेतलेलं नाहिये. प्रत्येक गोष्ट स्वतःहून शिकत गेलो. खास गुरू असं कोणीही नाही.

संपदा : शास्त्रीय रागदारीवर आधारित अशीही गाणी बसवलीत का?

आम्ही काही शास्त्रिय शिक्षण घेतले नसल्याने रागावर आधारीत तशी गाणी बसवली नाही. खरं सांगायचं तर गाणं आमच्या मनामध्ये वाजतं. त्या गाण्याच्या वातावरणाशी जे भिडतं तसं ते गाणं बनतं. आता आता तरी आमच्या स्वतःच्या अभ्यासाने आम्हाला थोडं फार समजतंय. पण विश्वविनायकच्या वेळी तर लोकांनी सांगितलं की अरे हे तुम्ही तिन रागांचं मिश्रण केलं आहे. मग चालत नाही का तसं ? चालतं ना. जे श्रवणीय वाटलं, हृदयाला भिडलं ते केलं. त्यामुळे झालं असं की एका सुरावटीतून दुसर्‍या सुरावटीत असा त्या गाण्याचा प्रवास झाला. आणि एक समजलं, काहीच माहिती नसण्यामुळे आम्ही आज हे वेगळे प्रयोग करू शकलो. नाहितर आम्ही थिरोटीकली कुठेतरी बांधले गेलो असतो. अरे हे असं चालत नाही ह्यात कसा कोमल सूर लावायचा ? पण जे कानाला चांगलं वाटतं ते संगीत. जे काळजाला भिडतं आणी आत्म्याला अंतरमूख करतं तेच खरं संगीत.

संपदा : एखादी चाल डोक्यात घुमत असेल आणि पूर्णत्वास जात नसेल, तर त्रास होतो का?

हो असं होतं ना. होतं असं कधी कधी. प्रसव वेदनाच त्या. त्यांचा त्रास हा होणारच. पण त्या नंतरच्या आनंदाची अनुभूती दिव्य असते ना ? तसंच आहे ते.

संपदा : नविन रचना कशी सुचते ? प्रत्येक वेळी दोघे एकत्रच काम करता की वेगवेगळे सुचलेले असते ?

गाणं हृदयातून येतं... दोघे एकत्रच काम करतो. आम्ही दोघांनी नुसतं एकमेकांकडे बघितलं तरी समजतं की मला काय म्हणायचंय किंवा अजय ला काय म्हणायचंय. कधीतरी वेगळं सुचतंही. पण मग त्यात इगो नसतो. दोघांपैकी जे चांगलं ते आम्ही ठरवतो आणि घेतो.

संपदा : मोठा भाउ म्हणून कधी तु अजय वर दादागिरी करतोस का ?
किंवा अजय लहान भाउ आहे म्हणून तो कधी तुझ्याकडे हट्ट करतो का ?

अतुल : हो असं होतं ना कधी कधी. मी मोठा बनून आलोय आणि मला लहानपणापासून त्याची सवय झालिये. त्यामुळे कुणाला शब्द देताना बोलताना मी त्याला सांगतो की नाही हे असं नाही बोलायचं. आई बाबा नसताना... मी मोठा असल्याने मीच जबाबदार असतो. मग मला तसं वागावं लागतं.

पण म्युझीक बाबतित लहानमोठा असं काही नाही. तिथे आम्ही मिळून काम करतो. मग अजय ने हट्ट केला तरी तो लहान भावाचा हट्ट नसतो तर तो एका क्रिएटर चा हट्ट असतो.

संपदा : अतुल च्या दृष्टीकोनातून अजय ? अजय च्या दृष्टीकोनातून अतुल ? अजय अतुल म्हणजे काय ?

आम्हा दोघांना वेगळं काढता येणारच नाही. बेसिकली लहानपणापासून आम्ही एकत्र वाढलोय. नेहमीच सगळ्या गोष्टी एकत्र केल्या आहेत. मला जे येतं ते मी करतो. आणि त्याला जे येतं ते तो करतो. म्हणून आम्ही दोघे मिळून पूर्णत्वास जातो.

संपदा : तुमच्या संगीतातून लोकसंगीताचा प्रभाव जाणवतो तो कशामुळे ?

लोकसंगीत म्हणजे तिथल्या मातीची ओळख असते. लोकसंगीतच आपल्याला समजतं आणि मनाला भिडतं ! त्यामुळे तो बाज आहे. लोकसंगीताचा प्रभाव जाणवतो कारण ते आपल्या रक्तातच खेळलं आहे. हे लोकसंगीत, ही आपली ओळख आम्हाला जगाच्या कानाकोपर्‍यात न्यायची आहे.

संपदा : संगीताचा वारसा तुम्हाला कुणाकडून लाभला आहे ?

नाही. संगीताचा किंवा गाण्याचा तसा काही वारसा लाभला नाही. पण आमच्या आईला गाणी ऐकायला आवडायची आणि वडिलांना बुलबुल सारखी वाद्ये वाजवायला आवडत. त्यापलिकडे काहीच नाही.

संपदा : आयुष्यातला सर्वात संस्मरणीय परफॉर्मन्स कोणता होता ?

झी-मराठीसाठी केलेलं अजय-अतुल लाईव्ह. फार स्वप्न होतं आमचं की आमची अशी एक लाईव्ह कॉन्सर्ट व्हावी. ती ज्याप्रकारे झाली तशीच होण्यासाठी आम्ही बरीच वाट पाहिली होती.

संपदा : तुमच्या यशाचं श्रेय कुणाला द्याल ?

सारं श्रेय गणपती बाप्पाला. आणि हो देवानंतर अर्थातच आमच्या आई-बाबांना. त्यांचा आमच्यावर अतोनात विश्वास होता आणि आहे.

संपदा : आम्हाला तुमच्या बालपणाबद्दल सांगाल का? शालेय शिक्षण् कुठे झालं?

वडीलांची सरकारी नोकरी असल्याकरणाने गावोगावी बदली होत असे. लहानपणी आम्ही शिरूर ला होतो, मग नववी दहावीच्या वर्षी राजगुरूनगरला(खेड) होतो. मग पुण्यात आलो.

संपदा : तुमच्या आवडीनिवडींबद्दल ... संगीता व्यतिरिक्त इतर छंद कोणते आहेत ? त्यासाठी वेळ मिळतो का ?

अतुल : पुस्तकं वाचायला आवडतात, प्रवासात मला पुस्तकांची उत्तम साथ असते. जुने चित्रपट पहायलाही खूप आवडते. मला लहानपणापासून विमानांचं खूप आकर्षण आहे. हे आकर्षण मी कंप्युटर च्या माध्यमातून जपलं आहे. फ्लाईट सिमिलेटर सारखे गेम्स खेळायला मला खूप आवडतात.

अजय : मला म्युझीक शिवाय तसं फारसं विशेष काही आवडत नाही. गाडी चालवता येत नाही त्यामुळे मी तसा बांधलेलाच आहे. वेळ मिळेल तसं वाचन करतो. वॉरीयर्स चे गेम्स खेळतो कधी कधी. मला खाण्याची विशेष आवड आहे. वेगवेगळ्या ठिकाणचं चटक मटक ट्राय करायला खूप आवडतं.

संपदा : तुमचे आवडते संगीतकार ?

इलाई राजा, लक्ष्मीकांत प्यारेलाल, मदन मोहन, शंकर जयकिशन, सलील चौधरी, पंचम दा, बप्पी लाहिरी, राम कदम, विश्वनाथ मोरे, राम लक्ष्मण, श्रीनिवास खळे, दत्ता डावजेकर आणि ईंग्लिश मध्ये सॅम्युअल बार्बर, जॉन विल्यम्स, बिथॉन, मोझार्ट, जेरी गोल्ड्स्मिथ.

संपदा : ज्यांच्या सोबत काम करावेसे वाटते पण राहून गेले ते गायक गायिका ?

किशोर कुमार सोबत काम करायचे होते. पण आम्हाला फारच उशिर झाला.
लता दिदींसोबत एक संधी आली होती. पण समहाउ नाही जमून आलं ते.

संपदा : तुमच्या कुटूंबाविषयी थोडं सांगा ?

आम्ही सारे जणू एका धाग्याने बांधले गेलो आहोत. दिसताना जरी अजय अतुल असे दिसत असले तरी आमच्या प्रत्येक कामात घरातल्या सगळ्यांचा सहभाग असतो अगदी आमच्या छोट्या पिल्लांचाही.

संपदा : न आवडलेली.. एखादी गोष्ट अजून चांगली देउ शकलो असतो असं कधी वाटलंय का ?

अतुल : शक्यतो कधी असं झालं नाहिये. त्याचं कारण म्हणजे दोघांचाही स्वतःवर पूर्ण विश्वास आहे. आपण जे सर्वोत्कृष्ठ तेच लोकांना देउ. अन्लेस् अ‍ॅन्ड अन्टील वी आर सॅटीस्फाईड,

अजय : हं ..कालांतराने असं वाटेलही कदाचीत..अरे आपण हे तेव्हा असं केलं असतं तर अजून छान झालं असतं. पण आता असं काही कधी वाटलं नाही. ओव्हर अ पिरीयड ऑफ टाईम मे बी असं होइल कदाचित की अमूक एका इन्स्ट्रउमेंट पेक्षा वेगळं काही उपलब्ध असेल आणि त्या पेक्षा ते जास्त सरस ठरेल.

संपदा : संगीतकार झाला नसता तर ? पुढल्या जन्मी कोण व्हायला आवडेल ?

अतुल : संगीतकारच झालो असतो. पुढच्या जन्मीचा मी विचार नाही केला.

अजय : ह्या जन्मी मी जो आहे तोच झालो असतो. म्युझीक शिवाय दुसरा काही विचारच मी कधी केला नाही. पण पुढच्या जन्मीचे म्हणाशिल तर एक रितसर संगीतकलेचे धडे घेतलेला संगीतकार बनायला मला जास्त आवडेल.

संपदा : तुमची काम करण्याची काही खास वेळ आहे का ? काही जणांना रात्री किंवा पहाटे काम करायला आवडतं ..

आम्हा दोघांचीही अशी काही वेळ नक्की नाहिये. संगीत सततच आमच्या बरोबर असतं. कधी एखादं गाणं गाडी चालवतानाही सुचतं. उर्मीच ती केव्हाही येते.

संपदा : इतर भाषांमध्ये काम करतानाचे काही अनुभव सांगाल का ? गाणं बांधलं जातं चाल बसते.. पण त्या शब्दांत भाव खरंच उतरले आहेत हे कसं समजतं?

एखादं गाणं करायचं म्हणजे त्या गाण्याची सिच्युएशन कोणती आहे त्याला साजेश्या भावना आमच्या संगीतातून उतरवायचा प्रयत्न आम्ही करतो. बेसिकली संगिताला भाषा अशी नसतेच. ते ऐकून काळजाला हात घातला जातोच जातो मग ती कुठलीही भाषा असूदे तमिळ तेलुगु हिंदी मराठी नाहीतर इंग्लिश.

संपदा : तेलुगु गाणं करताना काही प्रॉब्लेम होते का ?

अजय : तेलुगु मध्ये काम करताना तशी काही अडचण आली नाही. राजा सरांचे थोडेफार संस्कार होते आमच्यावर. आणि साउथ च्या लोकांची साधारण आवड पक्की माहित होती. त्यामुळे कदाचीत राम गोपाल वर्मांना आम्ही ते करावं असं वाटलं.

लिरिकली म्हणशिल ९५ टक्के कंपोसिशन आम्ही आधी केलेली होती. जेव्हा ती चाल म्हणून एकदा आमच्याकडून अप्रूव्ह झाली मगच त्यावर शब्द लिहून घेतले गेले. त्यांनी आम्हाला तो फ्रीडम दिला होता. नाहीतर आधी लिरिक्स लिहून साउथ चं प्रोजेक्ट शक्य नव्हतं.

संपदा : इलाईराजाबद्दल काय सांगाल ?

अजय : इलाईराजा म्हणजे आमच्यासाठी द्रोणाचार्य आहेत. एस. पी. बालसुब्रमण्यम मुळे त्यांची भेट घडली. आपल्या दैवता समोर बसून त्यांच्याशी आपल्याला बोलता यावं याहून अधिक काय ना? तो आयुष्यातला एक अविस्मरणीय क्षण आहे. कधीही न विसरता येण्यासारखा.

इलाईराजा ही व्यक्ती म्हणजे एक चमत्कार आहे. संगीत म्हणजे फक्त नृत्य करायला लावणारं असं नाही तर ती अशी एक दैवी देणगी आहे की ती आपल्या मनाला डोलवायला लावते. हे समजलं ते इलाईराजा मुळे. संगीताकडे बघण्याचा अंतर्बाह्य दृष्टीकोन बदलला तो त्यांच्याचमुळे.

संपदा : शाळा/ कॉलेजमधले काही गमतीशीर किस्से सर्वांसोबत शेअर कराल ?

अतुल : मी स्वत:च्या अभ्यासाबद्द्ल कधीच विचार केला नाही. मला नेहमी वाटायचे भूगोलात खारे वारे मतलई वारे शिकून काय करायचय ? तसंच गणित म्हणजे माझा त्याचा छत्तिसाचा आकडा. मग काय दहावीच्या प्रिलीम ला गणिताच्या पेपरमध्ये चित्र काढली होती. जाम ओरडा खाल्ला होता आईचा.

अजय : मी शाळेच्या घोष पथकात ड्रम वाजवत असे. एकदा स्पर्धा होत्या मी काहीतरी वेगळं करण्याच्या विचारात भलतीच काहीतरी मनाची रचना वाजवली. परिक्षकांना माझी ती रचना आणि माझा आत्मविश्वास खूप आवडला असावा. कारण मला पहिलं बक्षिस मिळालं होतं.

अजून एक किस्सा सांगतो.

मी राजगुरुनगर ला शाळेत असताना आम्ही चार पाच जण माईकवरून सकाळी साडेसातची प्रार्थना म्हणायचो. आणि मला बरेचदा शाळेत यायला उशीर व्हायचा. माझ्या घरापासून शाळेपर्यंत् जाताना अजुन एक शाळा होती. आणि नेमकं मी तिथून जात असताना त्या शाळेत राष्ट्रगीत सुरू होत असे. मग अगदी सावधान मध्ये उभं राहणं आपलं आद्य कर्तव्य, आणि त्यातुनही मी एन. सी. सी. कॅडेट, राष्ट्रगीताचा मान राखायलाच हवा ना ?

मला दोन चार वेळा असं शाळेबाहेर राष्ट्रगीतासाठी उभं बघून एकदा त्या शाळेच्या शिक्षकांनी आत बोलावून माझं अगदी कौतूक केलं. पण नंतर तिथून मी माझ्या शाळेत पोहोचेपर्यंत चार पाच मिनिटे लागली आणि शाळेत जाउन अंगठे धरायची शिक्षा मिळाली. मग दुसर्‍या शाळेत झालेले कौतूक काय आणि कसे सांगणार सरांना ? गपचूप शिक्षेला उभा राहिलो.

संपदा : इतरांना संगीत शिकवता का ? शिकवायला आवडेल का ?

नाही. शिकवत नाही. कारण आम्ही कुठे काही शिकलो नाहिये.

आता शिकण्या शिकवण्याचा विषय निघालाच आहे तर आम्हाला काय वाटतं, की हल्ली पालकांना काय वाटतं आपण आपल्या मुलांना गाण्याच्या- तबला-हार्मोनियम च्या क्लास ला घातलं म्हणजे झालं. पण ते सोडूनही संगीत आहेच की. बाकिची इतकी सुंदर सुंदर वाद्ये आहेत. ति काय फक्त बँडवाल्यांचीच का? शक्य असतिल ती सगळी वाद्ये द्या ना मुलांना. खेळू द्या त्यांना.. त्याच्यातूनच त्यांच्या अवती भवती संगीत खर्‍या अर्थाने निर्माण होइल.

सध्या आम्ही शिकवत नाही आहोत. पण आमचा त्या दॄष्टीने प्रयत्न चालू आहे आणि लवकरच त्या संदर्भात काहितरी नविन घेउन आम्ही लोकांसमोर येउ.

संपदा : ह्या क्षेत्रात नव्याने येणार्‍यांना तुम्ही काय मार्गदर्शन कराल ?

खूपदा गायक विशिष्ठ एका गायन शैलीत अडकून रहातात, संगीतकारही कित्येकदा एकाच प्रकारच्या चाली किंवा संगीतात काम करत रहातात. गायकाने किंवा संगीतकाराने गाण्यातल्या सर्व भावना, भाव समजावून गाणं गायलं पाहिजे किंवा संगीत दिलं पाहिजे. गाण्याच्या इमोशन्स प्रमाणे बाज वापरला गेला पाहिजे. तरच तुम्ही हरहुन्नरी बनाल.

संगीत हे इन्स्टॉल्मेन्ट मध्ये शिकता येत नाही, पार्ट टाईम तुम्ही म्युझिक करु शकत नाही. किंवा तुम्ही संगीतात एखादी डीग्री घेउन तुम्हाला संगीत सर्वसाध्य, सहजशक्य होईलच असे नाही.

जो पर्यन्त गाणं किंवा संगीत तुमच्या हृदयातून येत नाही, तुमच्या स्वतःच्या मनाला भिडत नाही, तो पर्यंत ऐकणार्‍याचा अंगावर शहारे आणि डोळ्यात पाणी आणणार्‍या रचना तुम्ही देउच शकणार नाही.

संपदा : फ्युचर प्लान्स ? अजय्-अतुल हे नाव भविष्यात कुठे असावं असं वाटतं ?

अतुल : फ्युचर प्लान्स बद्दल भरपूर गोष्टी आहेत पण त्या बद्दल सध्या काही बोलणार नाही. तुमचं कामच सगळं बोलतं. हजार गोष्टी करण्यापेक्षा मोजक्याच गोष्टी करू की त्या त्या क्षेत्रातल्या माईलस्टोन ठराव्यात. पाचशे चित्रपटांना संगीत देउन लोकांनी त्यातले फक्त पन्नासच लक्षात ठेवावे त्या पेक्षा भले आम्ही पन्नास चित्रपट करू. पण त्यातला प्रत्येक चित्रपट लोकांना संस्मरणीय असेल. प्रवाहापेक्षा वेगळं काहीतरी करून एखाद्या गोष्टीचा 'ट्रेंड' हा आमच्या पासून सुरु व्हावा.

अजय : त्याच्याकडे आमच्यासाठी प्लान आहे. 'गॉड हॅज अ प्लान फॉर अस !' वी आर जस्ट फॉलॉविंग दॅट प्लान. जास्त काही सांगत नाही. पण विश्वविनायक-२ करायचा विचार आहे.

संपदा : मायबोलीकरांना तुम्ही काय सांगाल ?

जगभरात विखुरलेल्या मायबोलीकरांचे योगदान खरंच वाखाणण्याजोगे आहे. इंटरनेट्चा इतका प्रभावी पणे वापर करून ऑनलाईन गणेशोत्सव, दिवाळी ह्यासारखे सण साजरे करुन आपल्या संस्कृतीचे जतन करित आहात. मायभूमीपासून हजारो मैल दूरवर राहूनही आपल्या पुढ्च्या पिढीला समृद्ध करीत आहात. देशाविदेशातल्या देशबांधवांना एकत्र आणण्याचे मायबोलीकरांचे हे काम अव्याहत पणे असेच चालू रहावे हिच सदिच्छा. तसेच आम्हा दोघांतर्फे सर्व मायबोलीकरांना दिवाळीच्या शुभेच्छा !

मडिकेरी-कूर्ग

2009-10-12T08:18:00.000-07:00

एखादा लाँग विकेंड आला की मस्त कुठेतरी फिरून येउ हा विचार बरेच दिवस मनात होता. मग बंगळूरच्या जवळपास कुठे तरी जाउया म्हणून शोधाशोध करताना मडिकेरी समोर आलं. मडिकेरीला जायचं ठरलं. आहे काय हे मडिकेरी म्हणून इंटरनेटवर शोधले असता समजले की, मडिकेरीला कूर्ग ला भारताचं स्कॉट्लंड समजलं जातं तर कुणी कुणी दक्षिणेतला कश्मिर म्हणतात. अरे वा!, भर मार्च मध्ये गारवा कुणाला आवडणार नाही. कसं जायचं काय पहायचं अशी जुजबी माहिती गोळा करून आम्ही निघालो.

मडिकेरी म्हणजे कूर्ग चे जिल्हा हेडक्वार्टर्स. समुद्रसपाटीपासून ५००० फूट ( साधारण १५२५ मिटर्स) उंचीवर असलेला हा प्रदेश. उतरणीच्या टेकड्यांवर वसलेलं एक छोट्टसं गाव. बुटक्या बैठ्या लाल कौलारु बंगल्यांची शोभा काही निराळीच. इथे रहाणारे कोडवू लोक हिंदू क्षत्रिय व खूप शूर. हे मडिकेरी किंवा मर्केरी १६८१ मध्ये हलेरी चा राजा मुद्दु ह्याने वसवलं. म्हणूनच त्याला मुद्दुराजकेरी आणि नंतर अपभ्रंशित मर्केरी किंवा आत्ताचं प्रचलित नाव मडिकेरी मिळालं असावं.

इथल्या संस्कृती बद्दल समजावून घेताना कळलं की, कोडवू हा शब्द मुळच्या कुडू ह्या शब्दापासून आला आहे. कोडाईमालेनाडू म्हणजे टेकड्यांचा प्रदेश -"dense forest on steep hills". दक्षिण भारतातल्या नयनरम्य निसर्ग सौन्दर्य लाभलेल्या हिलस्टेशन्स पैकी एक असलेले कोडवू म्हणजे कावेरी नदीचे उगमस्थान आहे. कोडवू लोक कावेरीची पूजा करून स्वतः ला तिची लेकरे मानतात. आदरातिथ्य करण्यात कोडवू लोक सर्वश्रुत आहेत. कोडवू रेसिपिज सुद्धा तेवढ्याच छान आहेत.
पूर्वापार चालत आलेल्या इतीहासापासून ते १६ व्या शतकापर्यंतच्या शीलालेखांवरून असे समजते की कूर्ग वर कुण्या एकाच राजघराण्याची सत्ता नव्हती. तर अनेक राजांनी वेगवेगळ्या काळात इथे राज्य केले होते. इथे असणार्‍या शीलालेख आणि ताम्रपटांवर इथे गंगा, कदंब, छोला, कोंगवा, होयसाला आणि नायक ई. वेगवेगळ्या लोकांनी राज्य केल्याच्या नोंदी आहेत. हा झाला मडिकेरीचा इतीहास.

कूर्ग कर्नाटकाच्या पश्चीमी घाटावर सुमारे ४१०२ स्के. मी ईतकं वसलेलं दर्‍या खोर्‍यांचं गाव आहे. बंगळूर ते मडिकेरी अंतर २५२ किलोमिटर आहे. चहा कॉफीच्या बागा मळे पहायच्या तर कूर्गला जावे. मऊ धुक्याने भरलेली दरी पहायला, नगमोड्या वळणावळणाच्या रस्त्यांचा आनंद घ्यायला कूर्गला जावे. खरं तर ऑक्ट्बर ते मे हा इथला मेन सिझन. पण पावसा आधी पावसा नंतर केव्हाही जाण्यात आनंदाची पर्वणीच आहे.

आम्ही सकाळी सहा ला मडिकेरिला जाण्यासाठी बंगळूरहून निघालो. SH-17 वरून श्रीरंगपट्टना, व्हाया मड्डूर बायपास, रंगनथिट्टु, हुंसूर असे करत मग SH-88 मार्गे कुशलनगर वरून मडिकेरीला जावे लागते. साधारण अकरा बारा वाजेपर्यंत कुशलनगर पार करून सुन्तिकोप्पल सोडलं पुढे मडिकेरीकडे जवळच आहे असं समजलं. रस्ता फारच छान होता. जसजशी वळणे वाढत गेली त्याचबरोबर हिरवाईही. रस्त्यात भरपूर बांबूची वनं आहेत. सर्वत्र पसरलेल्या हिरव्यागार बागांमध्ये कसलीशी टप्पोरी फुलं फांदीभर लगडलेली दिसू लागली. त्या फुलांचा वास आसमंतात भरून राहिला होता. गाडी पुढे जाउ लागली तशी ह्या झाडांची शेतीच आहे.. मळे फुललेले दिसले आणि आम्ही खात्री केली हेच ते कॉफीचे मळे. उतरणीच्या रत्यांवर लाल कौलारू घरं दिसू लागली. अमुक तमुक कॉफी इस्टेट.. होम स्टे असे बोर्ड दिसू लागले. इथले लोकल लोक खास घरं ट्युरिस्ट लोकांना होम स्टे देतात. तिथल्या रहाण्याबद्द्ल आणि जेवणाबद्द्ल एक दोन स्नेह्यांकडून बरेच ऐकले होते. आम्ही क्लब महिन्द्रा रिसॉर्ट ला जाणार असल्याने ते शोधत खुद्द मडिकेरीमध्ये पोहोचलो. एका चौका सारख्या ठिकाणी ट्युरिस्ट इन्फॉर्मेशन साठी मोठठा बोर्ड दिसला. काही लोकल साईट सिईंग पॉईंट्स आहेत. सगळे जवळ जवळ होते. रिसॉर्ट् वर जाउन फ्रेश होउन, जेउन निघालो साईट सिईंग ला.

मडिकेरी किल्ला : (Madikeri Fort)आधी मातिच्या असलेल्या ह्या किल्यांची टिपू सुलतानाने सध्या असलेल्या दगडी किल्ल्यात पुनःबांधणी केली. अठराव्या शतकात टिपू सुलतानाने इथे राज्य केले होते. किल्ल्याच्या आत साधे बांधकाम असलेला लिंगायत राज्यकर्त्यांचा राजवाडा आहे. ह्या किल्ल्यावरून पूर्ण मडिकेरी भागाचे उत्तम दर्शन होते.

गदिग्गे : (Raja's Tomb)
ह्या ठिकाणी राजा लिंगराजेन्द्र ह्यांची सन १८२० मध्ये बांधलेली समाधी आहे. तसेच त्या बरोबर राजाचे धर्मगुरु आणि मोट्ठा विरराजेंद्र आणि राज्याच्या दोन सैनिकांच्याही समाधी आहेत इथे. मडिकेरी शहरातल्या महादेव पेठेच्या उत्तरेकडे ही गद्दिगे आहे.

ओंकारेश्वर मंदीर : (Omkareshwara Temple)

कोडवू राजा लिंगराज याने सन. १८२० मध्ये बांधलेले थोडेसे मुघलाई धाटणीचे हे शंकराचे मंदीर आहे. मध्यभागी मोठा मशिदीसारखा घुमट आणि त्या बाजुला चार छोटे मिनार आहेत.

मुख्य मंदिराच्या गाभार्‍याभोवती प्रदक्षिणा करायला मोठ्ठा परिसर आहे. काही खोल्यांची तटबंदी आहे. त्याच्या भंतींवर देवदेवतांची सुंदर चित्रे पहायला मिळतात. मंदिर परिसरात एक अतिप्राचिन विहीर आहे.

मंदिरासमोरच एक छोटासा तलाव आहे.

ह्या मंदिराविषयी एक गोष्ट सांगण्यात येते. लिंगराजेन्द्राने स्वतःच्या राजकिय स्वार्थासाठी एका प्रामाणिक सद्भक्त ब्राह्मणाला मारले. तो ब्राह्मण ब्रह्मराक्षस झाला आणि राजाला छळू लागला. मग राजाने काशीहून एक शिवलिंग आणले व मंदिरात स्थापन केले आणि त्याची ह्या तथाकथीत ब्रह्मराक्षसाच्या त्रासापासून मुक्तता झाली. असेही सांगितले जाते की ह्या मंदिराच्या खिडक्यांचे गज पंचधातूचे आहेत आणि त्यावर लिम असे लिहिलेले आहे.

अ‍ॅबी फॉल्स : (Abbey Falls)

बोली भाषेत अ‍ॅबी म्हणजे धबधबा. मडिकेरीपासून साधारण १-२ किमी आत एका खाजगी कॉफी ईस्टेटीत हा नयनरम्य धबधबा आहे. ह्या भागात पर्यटकांची बरीच गर्दी असते. इथे आल्यावर बाहेर बर्‍याच खाउच्या कणसं नारळपाणी उसाचा रस विकणार्‍या गाड्या दिसल्या. गाडी पार्क करून आत खाली बरंच चालत गेल्यावर हा धबधबा आहे. कावेरीचे पाणी उंच खडकांवरून पडताना फारच सुंदर दिसते. धबधब्याचा चांगला व्ह्यु मिळावा म्हणून एक झुलता पूल बांधलेला आहे.

अ‍ॅबे फॉल्सहुन परत येइ तोपर्यंत संध्याकाळ व्हायला लागली होती. राजाज सिट ला जाउन सनसेट बघायचा होता.

राजाज सिट :(Raja's Seat)
फोर्ट पासून एक किलोमिटर अंतरावर हा पॉईंट आहे. कोडवु राजे इथे बसून सुर्यास्त बघत. एक छोटीशी बाग आहे. आणि बच्चेकंपनीला खेळवायला फिरून आणायला छोटीशी ट्रेन आहे इथे. बागेच्याच पश्चीमेकडे एका उतरत्या टेकडीच्या पाहिर्‍यांवरून मडिकेरी भोवतालच्या निसर्गाचे एकाच ठिकाणाहून दर्शन होते. न मावळणारा सूर्य, हिरवे हिरवे गालिचे पसरलेले चहा कॉफीचे मळे, आणि हिरवाईवर पांघरलेले चंदेरी ढगांच्या दुलईसारखे भासणारे आकाश. मावळतिच्या त्या लालभडक मोठ्या सुर्यबिंबाचे दर्शन घेउन मन अगदी तृप्त झाले.

खुद्द मडिकेरीमध्ये पहाण्यासारखे इतकेच होते. मग दुसर्‍यादिवशी जवळपास फिरून यायचे ठरले.
सकाळी नाष्ता करून भगमंडला नावाचा नदिचा संगम आणि तलकावेरी म्हणजे कावेरीचे उगमस्थान पहाण्यासाठी निघालो.

भगमंडला : (Bhagamandala)

मडिकेरी पासून ३३ किलोमिटर वर हे ठिकाण आहे. ह्या ठिकाणी कावेरी आणि कनिका ह्या दोन नद्यांचा संगम आहे. तिसरी सुज्योती नावाची नदीही ह्या संगमाला जमिनीअंतर्गत मिळते. १७ किंवा १८ ऑक्टोबर ला जेव्हा तुला संक्रमण असते तेव्हा अनेक यात्रेकरू ह्या संगमात स्नान करून पुण्य मिळवतात. ह्या संगमाजवळच भगंडेश्वराचं मंदिर आहे. केरळी पद्धतीने बांधलेल्या ह्या मंदिरात शंकर, सुब्रमण्या, महाविष्णू आणि गणपतीची छोटी छोटी मंदिरं आहेत.

हा भगमंडला नावाचा भाग सन १७८५ ते सन १७९० या काळात टिपू सुलतानाच्या अधिपत्याखाली होता. तेव्हा ह्या भागाला अफिसालाबाद असे म्हणले जायचे. मग १७९० ला राजा विरराजेन्द्राने तो पुन्हा कोडागू म्हणून स्वतंत्र मिळवला.

तलाकावेरी : (Talakaveri) कावेरी नदीचे उगमस्थान
ब्रह्मगिरी पर्वताच्या पुर्वेकडील उतारावर, भगमंडलापासून सुमारे ८ किलोमिटर अंतरावर कावेरी नदिचे उगमस्थान आहे.
ज्या ठिकाणी नदिचा प्रवाह उगम पावतो त्याला गुंदिगे असं म्हणतात. त्याला लागूनच एक छोटसं पाण्याचं कुंड (तलाव) आहे. ह्या कुंडाचे पाणी पुढे जमिनीत अंतर्धान पावतं ते दूरवर साधारण एक दिड किलोमिटर खोल टेकडीवर पुन्हा आढळतं. दर वर्षी तुलासंक्रांतिला ह्या गुंदिगे ठिकाणच्या पाण्याचा प्रवाह अचानक वाढ्तो त्याला तिर्थोद्धवा असं म्हणतात. हे तिर्थ म्हणजे साक्षात पार्वती इथे अवतरते अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. अनेक भाविक हे पवित्र तिर्थ भरुन आपल्या घरी घेउन जातात.

ह्या गुंदिके जवळच दोन छोटीशी मंडिरं आहेत. एक गणेशाचं आणि दुसरं शिवाचं. असं सांगण्यात येतं की इथे असलेल्या अश्वत्थ वृक्षाजवळ अगस्त्य ऋषींना त्रिमुर्ती-ब्रह्मा विष्णू महेषाचा साक्षात्कार झाला होता. तसेच ह्या ठिकाणी सप्तमहाऋषींनी मोठे यज्ञ केल्याचंही सांगितलं जातं.

ह्या तलाकावेरीपासूनच वर ब्रह्मगिरीकडे जाण्यासाठी पाहिर्‍या आहेत.
आम्हीही थोड्या पाहिर्‍या चढून उतरून आलो. दमून संध्याकाळी उशिरा रिसॉर्टवर पोहोचलो. क्लब महिन्द्राच्या कॉटेजेस मस्त आहेत. सगळी व्यवस्थाही चोख आहे. जेवणासाठीही बरेच ऑप्शन्स उपलब्ध होते. तरिही आम्ही मडिकेरी मधे अजुन दोन तिन हॉटेल्स खादाडीसाठी शोधून ठेवली होती.

पुन्हा बंगळूर ला परताना परतीच्या वाटेवर कुशलनगर जवळ बरीच ठिकाणे आहेत. पिकनिक स्पॉट्स आहेत. ट्रेकिंग करणार्‍या हौशी लोकांसाठी छोटे छोटे अ‍ॅडव्हेंचर कॅंप्स आहेत.

वीरभूमी :

कर्नाटकातलं एकमेव थीम रेसॉर्ट आणि अ‍ॅडव्हेंचर कॅंप.

निसर्गधाम :

मडिकेरीपासून ३० किमी. आणि कुशलनगरपासून फक्त २ किमी अंतरावर हे रेसॉर्ट आहे. नावाप्रमाणेच निसर्गधाम आहे. इथे हरीणं, हत्ती, मोर आणि इतर बरेच प्राणि बघायला मिळतात. इथे इलेफंट सफारी असते. एक मस्त अविस्मरणीय सफर.

गोल्डन टेंपल : (GoldenTemple- Buddhist Monastery)

कुशलनगर पासून ४ किमी वर बायलाकुप्पे नावाच्या ठिकाणी तिबेटीयन लोकांचा रिफ्युजी कँप आहे. चिन ने तिबेटचा ताबा मिळवल्यावर, बरेचसे रेफ्युजी ह्या कुशलनगरजवळच्या बायलाकुप्पे ला स्थाईक झाले.
१९७२ ला ही बुद्धीस्ट मोनस्ट्री पुनःप्रस्थापीत केली.

बायलाकुप्पेला आल्यावर सर्वत्र पिवळे झेंडे फडकताना दिसतात. स्तूप दिसतात. मग आपण गोल्डन टेंपल जवळ येउन पोहोचतो. गोल्डन टेंपल फारच प्रेक्षणिय आहे. मुख्य गेट पासूनच रांगोळ्यांसारखी रस्त्यावर सुंदर चित्रे रेखाटलेली आहेत.

मुख्य मंदिराच्या दालनात आतमध्ये ४० फुटी मोठ्या पद्मसंभव, बुद्ध आणि अमितयुस यांच्या मूर्ती आहेत.

दुबेर : (Dubare)

कुशलनगर जवळच मडिकेरी सिद्धपूर रोडवर कावेरी नदीतीरावर कूर्ग वनविभागाचा दुबेर एलिफंट ट्रेनिंग कँप आहे. इथे जंगली हत्तींना पकडून त्याना इतर प्रशिक्षीत हत्ती आणि स्थानिक आदिवासी जमातीच्या लोकांकडून प्रशिक्षण दिलं जातं. ह्या प्रशिक्षण शिबिरात जाण्यासाठी कावेरीचा प्रवाह छोट्या बोटीतून पार करावा लागतो.

आणखी पुढे परतीच्या वाटेवर हुंसूर वरून नागरहोल अभयारण्याकडे एक फाटा आहे. पण वेळे अभावी आम्ही तिथे जाउ शकलो नाही. मग नागरहोल आणि बंदिपूर ही अभयारण्ये पुन्हा एखाद्या मोठ्ठ्या विकेंड ला येउन बघायचे ठरवून आम्ही घरी परतलो.

लंकेची पार्वती

2009-10-06T10:36:00.001-07:00

सोने की लंका जलाय गयो रे, एक छोटोसो वानर....
रावण को पानी पिलाय गयो रे, एक छोटो सो वानर...
ढुडुम ढुम टू ढुम ढुम...

मंदिरात ढोलकी.. टाळ.. टाळ्यांच्या गजरात गाणं खूपच रंगलं होतं. ते कानात इतकं बसलं होतं.. आणि त्या सोबतच सोनेकी लंका सोनेकी लंका हे शब्दही एकसारखे मनात येत होते आणि प्रश्णही तेवढेच पडत होते.

रामायणातले लंकादहन आपल्या सगळ्यांनाच माहीत आहे. हनुमानाने सोन्याची लंका जाळली.
लंका सोन्याची खरंच होती का ? होती तर सोन्याची का होती आणि कुणी बनवली होती ?
सीतेला लंकेची पार्वती का म्हणतात ?
लंकेत सोन्याच्या विटा हा वाकप्रचार का रुढ झाला असेल ?

जाउदे ना ही सारी पुराणातली वांगी - वानगी. पण पुराणात ह्या सार्‍याचा उल्लेख आहे म्हणजेच त्यामागे काही ना काही गोष्ट असली पाहिजे. प्रत्येक संदर्भासाठी काही कथा दंत कथा सांगितल्या जातात. त्यापैकीच ही सोन्याच्या लंकेची आणी पार्वतीची कहाणी.

कैलासावर रहाणार्‍या अजर अमर शिवपार्वतीची एक कहाणी आहे. बसल्या बसल्या एके दिवशी देवी पार्वतीच्या मनात आले की देवी लक्ष्मीला भेटायला तिच्याकडे जायचे. शंकर भगवान नको म्हणत असतानाही शेवटी त्यांची आज्ञा घेउन देवी पार्वती लक्ष्मी कडे गेली. खरं तर प्रभू इच्छेविरूद्ध काहिही घडणे कठीणच. पण मन वेडं असतं तेच संकल्प विकल्प घडवून आणतं जेव्हा जिथे हवं तिथे आपल्याला घेउन जातं, त्याच प्रमाणे पार्वतीचं मनही भरकटलं होतं.ती अतीशय आनंदाने देवी लक्ष्मीकडे जायला निघाली. मनात विचार करीत होती की मला अकस्मात आलेलं बघून लक्ष्मी माझं स्वागत करेल खूप आदरातिथ्य करेल. स्वतःच्या आसनावरून उठून धावत येउन मला मिठी मारेल, जबरदस्ती ने माझा हात धरून मला आसनस्थ करेल, धूप दीप नैवेद्याने मग मला सन्मानीत करेल वगैरे.

पण पार्वतीने जो विचार केला होता तसं प्रत्यक्ष झालंच नाही. घरी आलेल्या उमा पार्वतीला लक्ष्मीने साधं पाणीही विचारलं नाही. उलट अभिमानाने स्वतःचा तोरा मिरवत लक्ष्मीने पार्वतीला तिचं सारं राजभवन, धन वैभव, नोकर चाकर दाखवून खूप हिणवलं आणि म्हणाली,"ज्याला सारं जग त्रिपुरारी म्हणून ओळखतं तो तुझा भिकारी नवरा कुठे आहे ? चिता-भस्म, त्रिशूल-फावडी आणि फाटकं मृगजीन घेउन त्यानं कुठे बस्तान बसवलं आहे ?" पार्वतीने हे ऐकताच तिचा क्रोधाग्नी भडकला, ओठ थरथरले, जीभ फडफडली.. ति म्हणाली, "तू माझा सन्मान नाही केलास तरी चालेल पण माझ्या पतीचा विनाकारण अपमान मी सहन करणार नाही. माझ्या पतीला भिकारी म्हणताना तुला लाज वाटत नाही ? खरं तर तुझ्या पतीला द्युता खेरीज कधी काही कामकाज नाहिये. तोच भिकारी राजा बनून शिवाकडे गेला असेल. किंवा वामन बनून बलीकडे गेला असेल. सतत सगळीकडे आपली झोळी पसरून भिक मागत फिरत असतो. दधिची रुषींकडे तर त्याने हाडं भिक्षा म्हणून मागीतली होती. विसरलिस का? शंकर तर जगाचे तारणहार भोले भंडारी आहेत." पार्वती अश्या प्रकारे लक्ष्मीवर चिडली आणि उद्विग्न मनाने ती कैलास पर्वतावर परतली.

पार्वतीला पाहून अंतर्यामी भगवान म्हणाले, "हे देवी आज चेहरा एवढा उदास का ?" त्यावर उमा पार्वतीने लक्ष्मिने केलेल्या उपहासाचं वर्णन करून शिव शंकराला सांगितले. आणि म्हणाली, "आजपासून मी अजिबात अन्न पाणी घेणार नाही, उपाशी राहून भले माझे प्राण मला गमवावे लागले तरी बेहत्तर. तुम्हाला जर माझे प्राण प्रिय असतील तर मी सांगते तसा महाल मला बनवून द्या. महाल बनवल्यावर गृहप्रवेशासाठी लक्ष्मीला आमंत्रीत करून मला माझ्या अपमानाचा बदला घ्यायचा आहे. माझ्या अपमानाचा असा बदला घेइन की सारी दुनिया बघत राहिल." ह्यावर शंकराने पार्वतीला खूप समजावलं. म्हणाले, "मान अपमान, हे सारं आपण मानण्यावर असतं. जाउदे ते कडवट बोलणं विसरून जा. राग विसरून तुझं मन शांत कर. त्यातच खूप सुख आहे." पण देवी पार्वती ऐकायला तयारच नव्ह्ती. हट्टाने ती रडू लागली.

मग भगवान शंकरांनी विश्वकर्माला संदेश पाठवून आमंत्रित केले व सांगितले देवी उमा पार्वती दु:खी कष्टी आहे. तुम्ही तिचे दु:ख दूर करा. तिला जसा हवा तसा महाल बनवून द्या. पार्वती खुष झाली. व विश्वकर्म्याला समजावू लागली. मला समुद्राच्या मध्यभागी एक नगर वसवायचे आहे. ज्याला चार दरवाजे असतिल असा किल्ला बनवायचा आहे, जिथे थंड-गरम पाण्याचे ताल तलाव असतिल, सुंदर बाग-बगिचे, स्वच्छ रस्ते असतिल. माझ्या रंगमहालाच्या छतालाही तुम्ही सोने लावा. सगळे दरवाजे सोन्याचे बनवून मधे मधे हिरे-मोती जडवा. चमचमणार्‍या फरश्यांवर रंगीबेरंगी मिनाकारी करा. सोन्याच्या भिंती, छत आंगणही सोन्याचंच बनवा. मंच, पलंग इतकंच काय महालातली भांडी सुद्धा सोन्याचीच हवी. आज पर्यंत असा महाल कुणीच बनवला नसेल. बघितला नसेल. लक्ष्मी ने असा महाल बघितल्यावर तिने मान खाली घातली पाहिजे.

विश्वकर्म्याने सगळे समजावून घेउन आपले अनुयायी ब्रह्मलोकातून बोलावून घेतले. भवन निर्माण कलेचे सगळे सामान सोबत घेउन ते आले. एक सर्वोत्कृष्ठ वास्तूकलाकार म्हणून आदिकालापासून विश्वकर्मा प्रख्यात होता, चित्रकला, मूर्तीकला, ह्या सारख्या नानाविध कला वापरून भवन, वास्तू निर्माण करण्यात तो एकदम निपूण होता. डोळे मिटून आपल्या मनात जी कल्पना करी ती साक्षात डोळ्यांसमोर पूर्णत्वास आणी. तसाच एक चमत्कार विश्वकर्म्या ने ह्या वेळीही दाखवला. समुद्राच्या मधोमध एक अनोखा महाल- दिव्य भवन उभारून दाखवले.

शंकर पार्वती जेव्हा तिथे आले तेव्हा तो स्वर्णमहाल पाहून पार्वती अती हर्षीत झाली. म्हणाली माझं स्वप्नं साकार झालं. माझ्या कल्पनेपलिकडे सुंदर असा हा स्वर्णमहाल बनला आहे.पार्वती शंकराला म्हणाली, "हे त्रिपुरारी ह्याचा गृहप्रवेश करायला हवा. ह्या महालात मला एक यज्ञ करायचा आहे. सर्व देव देवतांसोबत मला लक्ष्मीला पण इथे बोलवायचं आहे." तिचे आनंदाश्रू पाहून भगवान विचारात पडले. जो जितका खुष होतो तेवढे त्याचे अश्रू वहातात. त्यांना पार्वतीचं मन मोडवलं नाही. ते तिच्या हो ला हो म्हणत गेले. तेहतिस कोटी देवांना निमंत्रण दिलं गेलं. विश्रवा पंडीत पुजेसाठी बोलावण्यात आले. लक्ष्मी विष्णू, ब्रह्मा इंद्र सगळे सगळे देव आले. समुद्राच्या मधे असलेला तो स्वर्णमहल बघून खूप हर्षभरीत झाले.

तेव्हा लक्ष्मीच्या हाताला धरून पार्वती तिला आपला सोन्याच्या विटांनी बनवलेला महाल दाखवू लागली. आणि म्हणाली, "बघ हा चमत्कार त्याच त्रिपुरारीचा ज्याला तू भिक्षू म्हणालीस, हा त्याच भिकार्‍याचा महाल आहे जो बघायला आज सारी दुनिया आलिये. झरोके खिडक्या दरवाजे इतकंच काय जमिनही सोन्याचीच आहे. माझ्या महालाच्या कोपर्‍याइतकीही तुझ्या महालाची आता लायकी नाहिये." शंकर म्हणाले, "पार्वती असा वृथा अभिमान करू नये". इतक्यात मंडप सजवून तयार करण्यात आला. शंकर पार्वतीने यज्ञ केला. विश्रवा ऋषी विधी विधान मंत्र पठण करीत होम आहूती पूजेच्या प्रत्येक क्रिया समजावून देत होते. पुर्णाहूती पडल्यावर सर्व देव देवतांनी फुलांचा वर्षाव केला, नभांगण शिवपार्वतीच्या जयजयकाराने दुमदुमू लागले. देव-देवता, योगी-ब्राह्मण, साधू-भिक्षू सगळ्यांची भोजने झाली. नंतर सगळ्यांना मानसन्मानाने दक्षीणा दिल्यावर सर्वांनी प्रस्थान केले.

शेवटी शिवशंकरांनी विश्रवा ऋषींना आपल्याजवळ बोलावले व म्हणाले, "आपल्या येण्याने आज आम्ही धन्य झालो. तुम्हाला जे हवं ते मागा आज आम्ही तुमच्यावर खूप प्रसन्न आहोत." त्यावर विश्रवा म्हणाले, "भगवान तुम्ही खरंच माझी झोळी भराल ? आत्ता तुम्ही जे म्हणालात ते वचन नक्की पुरे कराल ?" भगवान म्हणाले, "मनात कसलीही शंका आणू नका. माझे वचन पुर्ण होते असा त्रिलोकी डंका आहे. मी खरंच खूप प्रसन्न झालो आहे. आता तुम्ही मागा तुम्हाला काय हवे ते वरदान देईन." ह्यावर शीष झुकवून विश्रवा म्हणाले, "हे भगवन ! तुम्ही तुमचे वचन पूर्ण करा. मला हा सुवर्णसिन्धू हवा आहे. जिथे हे सुंदर भवन उभारले आहे. हाच माझ्या मनात भरला आहे." हे ऐकताक्षणी सर्व उपस्थित आश्चर्याने पाहू लागले. पार्वतीच्या मनावर जसा वज्रपात झाला. तिच्या स्वप्नांची एका क्षणात राखरांगोळी झाली. तिने विश्रवाला शाप दिला,"एक दिवस असा येईल तुझे नामोनिषाण मिटून जाईल कालौघात तुझी ही सुवर्ण नगरी राख राख होउन जाईल. तुझा दिवा विझून घनघोर रात्र होईल." आपल्याजवळ होतं नव्हतं ते सारं वैभव, दाग दागिनेही तिने विश्रवा ऋषींना दान करून टाकले. पार्वती निष्कांचन झाली.

ह्या दंतकथेचा वास्तवाशी कदाचित संदर्भ असू असेल.

हे विश्रवा ऋषी म्हणजे रावणाचे पिता. पुढे कालचक्रात रामयुगात राम वनवासात असताना रावणाने सीताहरण केले. सीतेला पळवून नेत असताना तिने रामाला मार्ग कळावा म्हणून मार्गात आपले एक एक करून सगळे अलंकार उतरवून टाकले. ती जेव्हा लंकेला पोहोचली तेव्हा तिचे स्त्रीधनही तिच्याकडे नव्हते. तीपण पार्वती सारखीच निश्कांचन झाली होती. त्यावरूनच लंकेची पार्वती हा शब्दप्रचार आला आहे. वीर हनुमानाने श्रीरामाला सीतेच्या शोधात मदत करत असताना लंकेला जाउन लंकेचे दहन केले. आणि पुढे झालेल्या युध्दात रावण हत्येसह रावणाचा निर्वंश झाला. लंकेच्या पार्वतीचा शाप खरा ठरला.

वीर हनुमानही भगवान शिवाचाच अवतार. कर्ता करविता तोच भोळा सांब.

डमरूवाले बाबा तेरी लीला है न्यारी, जय भोले जय भंडारी !
शिवशंकर महादेव त्रिलोचन कोई कहे त्रिपूरारी, जय भोले जय भंडारी !

शिवखोड़ी

2009-02-19T01:38:00.000-08:00

कित्येक दिवसांपासून एकदा वैष्णोदेवी -कश्मिर करायचं मनात होतं. गेल्या डिसेंबरला योग आला. वैष्णोदेवी कट्रा बरेच जणांना माहित आहेच आणि दर वर्षी वेगळ्या वेगळ्या ऋतुंमध्ये भाविक त्रिकूट पर्वतावर जाऊन वैष्णोदेविचे दर्शन घेतात. परंतू कट्राजवळच एक शिवखोडी नामक श्रद्धास्थान सुद्धा आहे. ह्या शिवखोडी ची महिमा अपरंपार आहे. फार कमी लोकांना ह्याबद्द्ल माहित असेल. पण जो कुणी एकदातरी ह्या शिवखोडीला जाउन दर्शन करून येतो तो फार भाग्यवान म्हणला जातो. ह्या दर्शनाचा आणि शिवखोड़ीचा जो काही एक दोन तासांचा प्रवास आहे तो माझ्या मनःपटलावर अजूनही जसाच्या तसा तरळत आहे. आता तुम्ही म्हणाल हे शिवखोड़ी आहे तरी काय ? शिव नावाचा संदर्भ तसा तुम्ही सुजाण वाचकांनी लावलाही असेल. अगदी बरोबर... शंकर बाप्पा..
अगदी अजाणत्या वयापसून शंकड बप्पा माझा खुप आवडीचा देव. का तर त्याची सगळीच मंदिरं खूप छान असतात. छान म्हणजे वेगळी..मोठ्ठी..शांत.. निर्जन स्थळी..नदी किनारी...समुद्रकिनारी..सगळ्याच शंकराच्या मंदिरात निरव शांतता आणी मन प्रसन्न करणारी काहीतरी जादूई शक्ती असते.मग ते गावातलं सिद्धेश्वर मंदीर असो.. नदीपल्याडचं केदारेश्वर असो.. की समुद्रतीरावरचं कुणकेश्वर असो..पुन्हा पुन्हा तिथे जाण्याचा मोह होतोच नक्की. प्रत्येक मंदिराची कथा निराळी आणि अद्भूत.. त्यांच्या अद्भूत विरागी स्वामी सारखी.

शिवखोड़ी ची कथाही तशीच.अशी कथा आहे की एकदा बाबा औघड़दानी आशुतोष भगवान शिवजी कैलास पर्वतावर समाधीत लीन होते. काही वेळाने जेव्हा शिवजींनी डोळे उघडले तेव्हा त्यांनी भस्मासूराला तप:श्चर्या करताना पाहिलं. त्याच्या कठिण तपस्येवर प्रसन्न होउन भगवान शंकरांनी त्या असूर श्रेष्ठाला आपल्या इच्छेनुसार वरदान मागावयास सांगितले. तेव्हा त्या असुराने शंकराला म्हटले "हे भगवन मी ज्याच्या मस्तकावर माझा हात ठेवीन तो भस्म होईल असा मला वर द्या " भगवन भोळे सांब "तथास्तू !" म्हणाले. परंतू वर मिळाल्यावर भस्मासूर सर्वशक्तीमान झाला. तिन्ही लोकाचा स्वामी बनायची त्याची इच्छा झाली.

पुढे नंतर एकदा कैलास पर्वतावर जाताना एके ठिकाणी शिव पार्वती विश्राम करित होते. तेव्हा त्या ठिकाणी भस्मासूर आला आणी त्यांच्याशी युध्द करू लागला. ज्या ठिकाणी युद्ध झाले ते स्थान म्हणजे 'रंशू' (रण+सू) नावाने विख्यात आहे. रण म्हणजे युद्ध आणि सू म्हणजे स्थान. भगवान शंकरानी आपल्या वरदानाच्या मर्यादा राखण्यासाठी तिथून जाण्याचे ठरवले. त्यांनी आपले त्रिशूळ फेकले आणि त्या पाठोपाठ पार्वतिला घेउन नंदिवर स्वार होउन ते त्रिशुळाच्या मागे मागे निघाले. ते त्रिशूळ एका पहाडात जाउन तिथे एक विशाल गुहा तयार झाली. भोलेनाथ मग देवी पार्वतिला घेउन गुहेत निघून गेले. त्यांनी आपल्या मायावी शक्तीने गुहेचे द्वार बंद करून घेतले. भस्मासूराने आत जाण्यासाठी प्रयत्न केले पण त्याला प्रवेश करता आला नाही मग आत गुहेमध्ये शंकर समाधीस्त झाले. ह्याच स्थानाला शिवखोडी म्हणतात.
शिवखोड़ी म्हणजे शिव गुंफा. इथे निसर्गाने अजब जादू केलिये ति विसरणे शक्य नाही. उधमपूर जिल्ह्यात रंशू गावाजवळ असलेल्या शिवखोड़ीला जाण्यासाठी दोन रस्ते आहेत. एक म्हणजे कट्रावरून साधारण ८० कि.मी किंवा दुसरा थेट जम्मुहून ११० कि.मी. व्हाया अखनूर. आम्ही कट्राला मुक्कामी होतो म्हणून मग वैष्णोदेवीचे दर्शन करून दुसर्‍या दिवशी सकाळी शिवखोड़ी ला गेलो. टू बाय टू च्या बसेस कट्राला सकाळ पासून उभ्या असतात. चलो शिवखोड़ी शिवखोड़ी असं ओरडत ड्राईव्हर आणी त्यांचे हेल्पर्स बस भरून भरून घेउन जातात. आम्ही गेलो तेव्हा रस्त्याचे काम सुरू होते.. आमची टू बाय टू बस त्यात असा दगड धोंड्यांचा रस्ता..पोहोचेपर्यंत हाडं खिळखिळी होणार ह्याची आम्ही मनाशी खुणगाठ पक्की केली. त्यात भरीला ड्राईव्हरने त्याच्या करमणूकीसाठी काहितरी अशक्य कर्कश्य चिरक्या आवाजात गाणी लावली. गाणी हिंदी होती ह्या पलिकडे मला काहीही समजले नाही. वळणा वळणाच्या रस्त्याने बस धावत होती. कट्रामार्गे रस्त्यात बरिचशी प्रेक्षणिय स्थळे आहेत परतिच्या प्रवासात आपण ती करू असे कंडक्टर ने सांगितले।

वाट वळणाची....जीवाला या ओढी

चिनाब नदीवरचा पूल ओलांडून आम्ही सरळ रंशू गाठलं बस थांबली.. आणि इथून पुढे तिन साडेतिन किलोमिटर पायी चालावं लागणार होतं. घोडे आणी पालखीची सोय आहे तिथे. स्थानिक लोकांच्या उपजिविकेचे साधन. छोटा श्रेयान सोबत असल्यामुळे आम्ही घोडे करायचं ठरवलं. जसजसे पुढे जाउ लागलो तसे उन तर दिसेनासे झालेच्..पण थंडीही भरपूर वाढली सुर्य असतानाही.. रस्त्याच्या उजव्या बाजूला उंचच उंच हिरव्यागार डोंगराने सारं उन अडवलं होतं.. डोंगरावरच्या त्या गर्द हिरव्या रंगाच्या छटांमधून तो उनसावलीचा खेळ जितका रम्य वाटतो तितकाच तो मला नेहमीच अगम्यही वाटतो.
त्या अति उंच डोंगरावरून पुढे वर वर जाणारी ठिपक्यांएवढी माणसं शेळ्या मेंढ्या आणी एक दोन घोडे दिसले म्हणून सोबत असलेल्या घोडेवाल्याला मी विचारलं "हे इतके वर कुठे चालले आहेत ? " आपलं डोगरी भाषेतलं गाणं माझ्या प्रश्णामुळे त्याने थांबवल आणि सांगितलं की हे भटके गुर्जर लोक आहेत.. श्रीनगर ला जेव्हा बर्फ पडतं तेव्हा तिकडची घरं सोडून हे लोक काही महिने इकडे ह्या डोंगरमाथ्यावर येउन वस्ती करतात आणी काही महिन्यांनी पुन्हा श्रीनगरला परत जातात. वर त्यांचं अख्खं गाव वसलेलं असतं.. मी ऐकून अवाक झाले. पण पुढे श्रीनगर गुलमर्ग ला १० हजार फुट उंचावर बर्फात अर्ध्यावर बुडालेली त्यांची घरं बघितली तेव्हा खात्री पटली.

वळणाच्या वाटेने पुढे निघालो.. सोबत एक नदीही आहे.. आम्ही गेलो तेव्हा पाणी फारच थोडं होतं झर्‍याईतकं .. पण दुध नुसतं..पांढरं शुभ्र. "इसे दूध गंगा कहते है " घोडेवाल्याने सांगितलं. ह्या साडेतिन किलोमिटर मध्येही काही ठिकाणी चढणीला रस्त्याचं काम सुरू होतं चढणिची वळणं म्हणजे हेयर् पिन टर्न्स.. घोड्यावरून जाताना भयानक भिती वाटत होती. पोटात गोळा येऊन कधी एकदा उतरु असं व्हायचं।
दूध गंगेचा खळाळता प्रवाह

अखेरीस उंच काही पायर्‍या दिसू लागल्या आणी घोडा थांबला. गुफा दिसली. साधारण साठ एक पायर्‍या चढून गेल्यावर गुहेला सुरुवात होते. गुफेचं प्रवेशद्वार पंधरा फुट रुंद आणी विस फुट उंच. पुढे मोठ्ठ असणारं गुहेचं मुख पाहून कल्पनाही येत नाही पुढचा अर्धा तास आपण कुठे आणी कसे जाणार आहोत ते. अनायसे लोकांच्या मुखातुन जय भोले बाबा की ! जय भोले जय भंडारी !.. असे सुरु होते.गुहेच्या डाव्या बाजूला एक बाबा भस्म विभूती लाउन धूनी लाउन बसलेले. त्याना नमस्कार केल्यावर ते भाविकांच्या कपाळाला आशिर्वादात्मक विभूती लावतात.

गुहेचे मुख्य प्रवेशद्वार

मग सुरु होतो तो अरूंद गुहेचा प्रवास. गुहेत बराच अंधार आहे. आता ठिकठिकाणी लाईट लावलेले आहेत. बरेचदा आपल्या डोक्याजवळच येतात. आपल्याकडे एखादा टॉर्च ठेवायला हवा अश्या ठिकाणी. मला प्रथमतः खुप भिती वाटली ह्या अश्या अरूंद गुहेत आपण जातो आहोत.. घुसमटलो तर काय ? लाईट गेले तर काय ? पण अश्या ठिकाणी कुठे जाउन बसले असतिल शंकर ही उत्सुकताही तितकीच होती. बरेचदा प्रबळ ईच्छाशक्तीच आपलं बळ बनते.

साधारणतः १०० मिटर दूर अंतर कधी पुर्ण झोपून तर कधी वाकून तर कधी तिरकं तारकं होउन आणि कधी पाच सात पाहिर्‍या चढून पार करत होतो. मध्येच एक बर्‍या पैकी रुंद ठिकाणी काही लोक छोटी छोटी दगडं रचून काहितरी करत होते. मी कुतुहलानं विचारलं असता असं समजलं की इथे ह्या छोट्याश्या दगडांनी जो घर बनवतो त्याला भोले बाबा खुदका बडा घर देते है सगळे बनवत होते मग आम्हीही बनवलं. मजल दर मजल करत शेवटी मंदिरात.. गुहेत पोहोचलो. निसर्गाचा चमत्कारच तो. समोरच लगेच शिवलींगाचं दर्शन घडतं. भगवान आशुतोष औघड़दानी बाबा शिव. शिव लिंगावर कामधेनू गाईची आकृती आपोआप तयार झालेली दिसते. तिच्या थनातून शिवलिंगावर सतत जलाभिषेक केल्यासारखे पाण्याचे थेंब अहोरात्र पडत असतात।

शिवलिंगाच्या डाव्या बाजूला पिंडिच्या रुपात पार्वतीचे दर्शन होते. कार्तिकेयाच्या मुर्तीच्या दोन फुट उंचावर पंचमुखी गणेश विराजमान आहेत. इथेच एक शंखाचं चिन्ह बनलेलं आहे. पुजारी सांगत होते की इथे ८४ कोटी देवता वास करतात. आता सुधारिकरणात मुख्य गुहेत ज्याला मंदीर म्हणतात त्या साधारण दहा बाय दहा च्या ठिकाणी फरश्या बसवलेल्या आहेत पण गुहेत वर बघितल्यास निसर्गाची किमया अद्भूत वाटते. गुहेच्या खडकांचे तर्‍हे तर्‍हेचे आकार नकाशे बघुन आपल्यासारख्या भाविकांना तिथे शंकर बप्पाचा शेषनाग दिसतो तर कुणाला कार्तिकेयाचा मोर. त्रिशूल शेषनाग आणी संपुर्ण दरबार तर आपल्याला पुजारीच दाखवतात गुहेची माहिती देताना. ह्याच गुहेत महाकाली महासरस्वती आणी पाच पांडवांच्या पिंडी सुद्धा आहेत. उजव्या बाजूला गौरी कुंड, गौरी गणेश, लक्ष्मी नारायण आहेत. ह्याच गुहेतला रस्ता पुढे अमरनाथ ला जातो. पण सध्या तो बंद करून ठेवला आहे असं आम्हाला सांगण्यात आलं.

दर्शन झालं सगळं डोळ्यात आणी मनात साठवून ठेवलं. आता परत कसं जायचं ? पुन्हा त्याच अवघड वाटेने ? तर नाही.. भाविकांच्या सोईसाठी दोन मिनिटात बाहेर येता येईल असा मोठा मार्ग क्रूत्रिम गुहा आता तिथे बनवलेली आहे. तिकडून आम्ही बाहेर आलो. बघतो तर काय एक गुजराथी शेठ आपल्या शेठाणीला ह्याच मार्गाने आत दर्शनाला घेउन जात होता. क्या करे साईज मेटर् करता है नी.. स्मित करीत म्हणाला.

दर्शन करून बाहेर येईपर्यंत दुपारचे चार होउन गेले होते. आज जेवण झालेच नव्हते. पुन्हा घोडयावरून खाली उतरून बाहेर आलो. तर बस फारच दूर उभी आहे असं सहप्रवाशांनी सांगितलं. मग बस कडे चालत जाता जाता वाटेत जी चार दोन दुकानं वजा हॉटेल्स दिसली तिथे चौकशी करत करत एका ठिकाणी मस्त पैकी गरमा गरम पोळी - भाजी (चपाती-सब्जी) आणि चहा घेऊन परतीच्या वाटेवर निघालो. अन्धार वाढत चालला होता आणी डिसेंबर एन्ड ची थंडी.. धुकंही.

सकाळी कंडक्टर ने सांगितल्या प्रमाणे अजुन एक दोन ठिकाणी गाडी थांबणार होती. एक मन वाटत होतं नको आता उतरायला थंडी मी म्हणत होती. पण बरेच जणांनी सांगितलं होतं नौ देवीया नक्की बघून या.कट्रापासून ५ कि. मी. वर आगार जितो नामक एक स्थान आहे. असं म्हणतात की ह्या ठिकाणी जितो बाबांना साक्षात वैष्णोदेवी ने दर्शन दिलं होतं. इथे एक बावडी -विहीर आहे. ज्या कुणा स्त्रियांची मुलं जगत नाहित त्यांनी जर पौर्णिमेला इथे स्नान करून विभूती लावली तर त्या सुखी होतात असं मानतात. म्हणून इथे पौर्णिमेला भाविकांची आणि श्रद्धाळूंची गर्दी असते. ह्या जितो बाबाचं आम्ही बसमधूनच दर्शन केलं. आणि पुढे निघालो.

आगार जितो पासून चार कि. मि. वर नौ देवियां नावाचं एक ठिकाण आहे. ह्या ९ देवी पिंडीच्या रुपात एका गुहेत स्थित आहेत. रस्त्यापासून जरा आत थोड्याश्या पायर्‍या उतरून गेलं की ही गुहा आहे. पायर्‍यांच्या उजव्या बाजूला जुळझुळ पाणी वहात होते. पायर्‍याही ओल्याच होत्या. आणी लाईनमध्ये उभं राहून थंड बर्फासारख्या पाण्यात पाय झोंबत होते. ह्या गुहेत जायला अतिशय अरुंद रस्ता आहे आणि गुहासुद्धा इतकी छोटीशी आहे की एकावेळी जेमतेम दोन तिन जण आत असू शकतिल.. अर्धवट बसू शकतिल.. उभे रहाणे तर शक्यच नाही. म्हणून गुहेबाहेरची रांग पुढे सरकायला इतका वेळ होत होता. ह्या नौ देविया च्या गुहेतही निसर्गनिर्मित तर्‍हेतर्‍हेचे आकार आहेत.. गणपती, झोपलेला मारुती, कबुतर, लक्ष्मिच्या पावलाचा ठसा आहे. आत गुरूजी बसलेले असतात आणी आपल्याला हे सगळ सांगुन म्हणतात "अपनी इच्छासे जो भी चढाना है चढाईये !" भक्तही हे सारं गुहेतलं निसर्ग निर्मित वैभव बघून khush.

चलो चलो लेट हो गये है कंडक्टर चा आवाज आला. बसकडे निघालो. दुसर्‍या दिवशी पुढे श्रिनगर ला निघायचं होतं. रात्र आणी थंडी वाढत चालली होती आणी दिवासभाराचा थकवाही. बसमध्ये केव्हा झोप लागली कळलेही नाही.

गुहेमधिल काही फोटो नेटवर सापडलेले.

गुहेमधिल शिवलिंग

गुहेत जाण्याची अवघड वाट

प्राक्तन . . .

2009-01-13T02:03:00.000-08:00

तुझं माझं अस्तित्व

आकाशात शोधताना

प्राक्तनच रूसून बसलं

रेषा रेषा जुळवताना . . .

स्पंदन . . .

2009-01-13T01:54:00.000-08:00

नात्यांना नसावीत नावे

असावा फ़क्त अर्थ

मनातल्या स्पंदनाशिवाय

नात्यांचं अस्तित्वच व्यर्थ . . .

रानफूल . . .

2009-01-13T01:51:00.000-08:00

वार्‍याच्या त्या स्पर्षानं

रानफूल वेडं उमललं

त्याच्या सोबत डोलताना

फुलायचं कसं विसरलं ?

स्वप्नओंजळ . . .

2009-01-13T01:49:00.000-08:00

पहाटे उगवत्या क्षितिजावर

दवांत भिजूनी रात्र सरते

हताश माझ्या स्वप्न ओंजळी

नुसतेच दाट धुके उरते . . .

आंदण . . .

2009-01-13T01:45:00.000-08:00

शब्द मी जपून ठेवले
आजच्या आपल्या भेटी साठी
तूच त्यांना दिलंस आंदण
कुणा एका अबोली साठी . . .

निवडुंग . . .

2009-01-13T01:32:00.000-08:00

काट्याचं टोचणं
तसं नित्य होतं
निवडुंगाचं फ़ुलणं
मला नवं होतं . . .

ब्रह्मसंबंध . . .

2009-01-13T01:30:00.000-08:00

नियतिच्या काळोखात
माझ्या स्वप्नांचा गाव
प्राक्तनाचा उसनाच
ब्रह्मसंबंधाचा आव !

आस . . .

2009-01-13T01:25:00.000-08:00

विखूरलेली सारी स्वप्नं
अन उसवलेला माझा श्वास
रितंच सारं आयुष्य
तरीही जगण्याची खुळी आस . . .

गोठणं

2009-01-12T03:04:00.000-08:00

जडावलेल्या पापणीत

आसवांचं गोठणं

तुला शोधत तुझ्यासवे

माझी मी हरवणं . . .

विरस

2009-01-12T03:02:00.000-08:00

तुझ्या आठवांची
अंतरी पुसट खूण
क्षितिजाशी रेंगाळणारं
विरस बावरं उन . . .

एक रात्र

2009-01-12T02:58:00.001-08:00

एक रात्र मनातली
स्वप्नं दवांत भिजलेली
चांदण्या मुठीत घेउन
आकाश पांघरून निजलेली

एक रात्र अशीच
आकाश पांघरून निजलेली
गात्र-न-गात्र चेतवून
तुझ्या मिठीत विझलेली . . .

मोती

2009-01-12T02:56:00.000-08:00

चांद खुणवी नभातून
चांदण्या देह जाळती
जडावल्या पापण्यांतून
निसटून जाई मोती

अंगोपांगी

2009-01-12T02:53:00.000-08:00

सूर्यास्ताला एक क्षण

तुझ्या मिठीत मिटला

तरसण्याचा अनुभव देऊन

माझ्या अंगोपांगी भिनला . . .

देहभान

2009-01-12T02:51:00.000-08:00

आकंठ श्वास

उन्माद बेभान

तुझेच आभास

हरपतं देहभान . . .

प्रीत पावरी

2009-01-12T02:48:00.000-08:00

अर्णवाची जशी
लाट मुकी बावरी
माझ्या ओठी सखया
तुझीच प्रीत पावरी. . .

अनावर

2009-01-12T02:44:00.000-08:00

कुंतलात रात गुंतली
तुझ्या अधरांची धुंदी
अनावर पहाटेची
सूर्योदयाला बंदी. . .

मदालस

2009-01-12T02:40:00.000-08:00

मदालस स्पर्ष तुझा

बावर्‍या तनूवर

विसावतो रोम- रोम चेतवून

श्वास माझा उसवतो. . .

विरह

2009-01-12T02:38:00.002-08:00

विरह व्याकूळ

एकाकी रात्र

ती मिठी ते आक्रसणं

लवलवती गात्रं . . .

सुखाचा सोहळा

2009-01-12T02:38:00.001-08:00

थरारल्या पापण्यांत
स्वप्नांचा हिंदोळा
काय सांगू सखे
सुखाचा सोहळा . . .

दूर देशी

2009-01-12T02:34:00.000-08:00

पुन्हा कसं येइल
नभी चांदणं भरून
कुठे दूर देशी आता
चंद्रच गेला निघून . . .

मोहोरसुगंधी

2009-01-12T02:32:00.000-08:00

दिठी-दिठी तुझे भास

स्पर्ष मोहोरसुगंधी

सायवाळल्या ओठांना

आर्त अनोखी धुंदी...

आरस्पानी

2009-01-12T02:28:00.000-08:00

स्वप्न डोहाच्या तरंगी
तुझे भास आरस्पानी
चंद्राच्या कुशीत मिटली
एक अबोल चांदणी...

चांदणभूल

2009-01-12T02:25:00.000-08:00

सरू नये आज निशा
स्वप्नी येता तुझी चाहूल
मोहरल्या दाही दिशा
की ही नवी चांदणभूल ?

प्राजक्त मला गवसलेला . . . माझ्या अंगणातला . . .

2009-01-09T01:42:00.000-08:00

आकाशीचं चांदण
लेऊनअंगणातला प्राजक्त
सारं देणं धरतीला देऊन
पुन्हा एकदा विरक्त . . .

माझ्या अंगणात बरसलेला
मुक्या प्राजक्ताचा बहर
सार्‍या चांदण्याच दुरावल्या
असा आकाशाचा कहर . . .

सजून येईल निशा

प्राजक्त वेडा फुलेल

चांदण्यांची मधूशिंपण

पुन्हा धरेवर घालेल . . .